Sociale rechtvaardigheid is een begrip dat filosofen gedurende eeuwen bezig hield. Plato opende de discussie. Later in de Christelijke Wereld werd het concept verder gedefinieerd naar christelijke normen, Thomas van Aquino legde hiervan als theoloog de grondslag. John Lock en ook Emmanuel Kant bogen zich over een definitie. De uiteindelijke grondslag van het moderne concept komt van John Rawls. een politiek filosoof. Hoewel Rawls zijn concept als apolitiek benoemt, worden vele van de ideeën overgenomen door linkse of centrumlinkse politieke partijen en wordt hij wel eens de vader van de sociaal democraten genoemd. Ook groene partijen wereldwijd nemen de gedachten van Rawls op in hun programma.
Naast dit politiek aspect is in het onderwijs, meer bepaald in katholiek sociaal onderwijs, sociale rechtvaardigheid cruciaal.
Rawls
Heel algemeen is het principe dat iedereen recht heeft op basismensenrechten, ongeacht oppervlakkige verschillen als economische ongelijkheid, klasse, gender, etniciteit, burgerschap, religie, leeftijd, seksuele geaardheid, handicap of gezondheid. Het omvat de uitroeiing van armoede en analfabetisme, het vestigen van een gezond milieubeleid en gelijkheid in de kansen op een gezonde persoonlijke en sociale ontwikkeling.
De geschiedenis van het concept en de bepalingen ervan volgens Rawls zijn te vinden in Wikipedia.
Verder ook in het artikel dat Frank Vandenbroucke schreef ‘In memoriam John Rawls’
Op de site van de ‘Groene Amsterdammer wordt het profiel geschetst van Rawles als ‘De laatste linkse filosoof’.
Nog een voorstelling en bespreking van zijn werk in: ‘John Rawls: de filosoof van de liberaal-democratische verzorgingsstaat’.
Hayek
Een andere belangrijke denker rond sociale rechtvaardigheid is de filosoof en econoom Friedrich Hayek. Hij stelt dat de liberale democratie in vraag en argumenteert dat één van de fundamentele problemen het ontbreken van een substantiële definitie van sociale rechtvaardigheid is. Het kan hierdoor makkelijk voorwerp worden van ideologische intimidatie. Uit ‘Defining Social Justice’, te vinden op de site van ‘First Things’ (‘Tijdschrift over Religie, Cultuur en het Publieke leven’) .
Verdere kritieken ook te vinden onder ‘Hayek’s testament’ door Peter Hamwijk
Links (engels)
Op de engelse site betterworldlinks vind je een groot aantal links terug rond ‘social justice’. Links naar algemene sociale rechtvaardigheid, personen die opkomen voor sociale rechtvaardigheid,...
Europa
In de Europese grondwet is het bevorderen van sociale rechtvaardigheid een basisprincipe.
Sociale rechtvaardigheid en politieke doctrines
In het dossier ‘Gelijke kansen en sociale rechtvaardigheid’ pleit Philippe Van Parijs, hoogleraar aan de Katholieke Universiteit van Louvain La Neuve, dat sociale rechtvaardigheid kan bewerkstelligd worden door het creëren van gelijke kansen.
Op de liberale site Liberales verdedigt Mathias de Clerck de verenigbaarheid van vrijheid en sociale rechtvaardigheid in de column ‘Vrijheid en sociale rechtvaardigheid, een liberaal verhaal’
De site Wereldraadsel stelt in het opiniestuk ‘Welke sociale rechtvaardigheid binnen de globalisering?’, dat de premissen van liberale democratieën niet voldoende zijn om tot een brede sociale rechtvaardigheid te komen
Mensenrechten
Mensenrechten kunnen in drie categorieën worden ingedeeld, in volgorde van vastlegging in internationale verdragen.
- Eerste generatie: burgerlijk-politieke rechten (kortweg BUPO), of grondrechten, zijn van oorsprong Westerse rechten gericht op het individu. Enkele voorbeelden zijn het recht op vrije meningsuiting, de vrijheid van religie en het recht op leven.
- Tweede generatie: economische, sociale en culturele rechten (kortweg ECOSOC) leggen de nadruk op sociale rechtvaardigheid. Voorbeelden zijn het recht op voedsel, inkomen, onderdak en scholing. Deze rechten werden tijdens de Koude Oorlog op de agenda gezet door communistische staten, en raakten tevens populair in de Derde Wereld.
- Derde generatie: collectieve rechten zijn nauw verbonden met de tweede generatie mensenrechten. Ze werden populair in de Derde Wereld tijdens de dekolonisatie, toen veel Afrikaanse en Aziatische staten het recht op zelfbeschikking, het recht op eigen grondstoffen, en een eerlijke welvaartsspreiding voor hun eigen volk eisten.
- (Naar een tekst uit de Nederlandse versie van Wikipedia)
Door sociale rechtvaardigheid te promoten, worden mensenrechten beter beschermd, zoals één van de centrale thema’s van Oxfam, nl. ‘Eerlijke handel’ stelt.
Onderwijs
In het leerplan Rooms-katholieke godsdienst van het Secundair Onderwijs komt ‘sociale rechtvaardigheid’ meer dan eens aan bod. De resultaten van een zoekopdracht naar de term staat op de website van de Universiteit van Leuven (website voor godsdienstonderwijs)
In een nieuwsbrief van VORMEN vind je een aanzet tot een workshop rond sociale rechtvaardigheid.
