Inleiding

Alle mensen moeten toegang hebben tot de elementen die nodig zijn om in leven te blijven, inclusief voedsel en water. Daarom zijn de toegang tot “een minimumhoeveelheid noodzakelijke voeding die toereikend, adequaat en veilig is” en de toegang tot “toereikend, veilig, aanvaardbaar, fysiek toegankelijk en betaalbaar water” zelf mensenrechten geworden (VN General Comment 12).

Wereldwijd zijn er algemeen erkende problemen zoals honger, ondervoeding en verhongering. Honger is de toestand waarin een persoon geen toegang heeft tot voldoende voedsel. Ondervoeding wordt veroorzaakt door honger, voedsel van slechte kwaliteit en ziekte. Hoewel een persoon dagelijks misschien voldoende calorieën opneemt, is het mogelijk dat er vitale voedingsbestanddelen in zijn of haar dieet ontbreken. Verschillende ziekten zijn ofwel de oorzaak of het gevolg van ondervoeding. Om het recht op toereikend voedsel te realiseren, moeten honger, ondervoeding en verhongering bestreden worden.

Het recht op toereikende voeding wordt expliciet vermeld in het VN Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten, artikel 11 waarin regeringen:

“erkennen het recht van een ieder op een behoorlijke levensstandaard voor zichzelf en zijn gezin,
daarbij inbegrepen toereikende voeding, kleding en huisvesting,
en op steeds betere levensomstandigheden.”

Om deze rechten te realiseren moeten mensen verzekerd zijn van de beschikbaarheid en toegankelijkheid van voedsel en water, wat leidt tot de zekerheid van voedsel en water. Beschikbaarheid gaat over de daadwerkelijke aanwezigheid van voedsel of de middelen om voedsel te bereiden in een gemeenschap of een gezin; hiertoe hoort ook een waterbron. Toegankelijkheid betekent de mogelijkheid van mensen om het beschikbare voedsel en middelen te verkrijgen. In veel gevallen is toegankelijkheid het grootste probleem. Armoede beperkt in vele landen de toegankelijkheid van voedsel en water voor hun bevolking. Zekerheid betekent dat voedsel en water altijd beschikbaar en toegankelijk zijn voor de bevolking, zowel voor de huidige als voor de toekomstige generaties.

Welke zijn de belangrijkste oorzaken van voedseltekorten en ondervoeding?
Armoede beperkt in zeer grote mate de toegang tot voedsel. Vele mensen raken ondervoed omdat zij niet voldoende geld hebben om genoeg eten te kopen. Degenen die in armoede leven, hebben vaak niet de toegang tot landbouwgrond om hun eigen gewassen te kweken. In families die in armoede leven zijn het vaak de vrouwen en kinderen die in mindere mate toegang hebben tot voedsel dan mannen.

De verstoring van de voedselproductie of de distributie ervan is een andere belangrijke oorzaak van honger en ondervoeding. Natuurrampen zoals droogte, overstromingen of tornado’s kunnen de voedselproductie, de verscheping of marketing ervan verstoren of tot stilstand brengen, wat resulteert in voedseltekorten. Rampen die door mensen veroorzaakt worden zoals oorlogen vormen vaak een beperking op de beschikbaarheid van voedsel door de regelmatige beweging en distributie van voedsel te verstoren. De toegang tot voedsel wordt ook gebruikt als middel om oorlog te voeren. In tijden van conflict is het al gebeurd dat voedsel ontzegd wordt aan de burgerbevolking, wat leidt tot verhongering.

Wie loopt het grootste gevaar honger te lijden en ondervoed te zijn?
Volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN (FAO) zijn wereldwijd naar schatting bijna 800 miljoen mensen ondervoed, kinderen en volwassenen meegerekend. Kinderen onder de vijf jaar zijn het snelst ondervoed. De Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) ziet een verband tussen ondervoeding en ten minste 50% van de naar schatting 10 miljoen kinderen die jaarlijks sterven. Jonge kinderen zijn ook vatbaarder voor ziekte als gevolg van ondervoeding. Zij ondervinden ook blijvende fysieke en mentale nadelen ten gevolge van ondervoeding waar zij hun hele verdere leven last van hebben.

Het Verdrag inzake de Rechten van het Kind (CRC) (1989) behandelt de nood aan toereikend voedsel en roept om drinkbaar water te beschouwen als noodzakelijk voor de gezondheid en het welzijn van het kind.

Nog steeds 150 miljoen ondervoede kinderen in ontwikkelingslanden:

• Sub-Sahara Afrika
• Oost-Azië/ Pacific
• Midden-Oosten/ Noord-Afrika
• Latijns-Amerika/ Caraïben
• CEE/ CIS & Baltische Staten
• Zuid-Azië