Geschiedenis

Internationale wettelijke overeenkomsten en organisaties gaan het ontstaan van de Verenigde Naties vooraf. Op de Internationale Vredesconferentie van Den Haag in 1899 bespraken meer dan 25 naties gedurende tien weken de opstelling van oorlogsregels, voor zowel te land als ter zee. Naast dit monumentaal verdrag hebben zij ook instrumenten uitgewerkt voor een vreedzame oplossing van crisissen, en voor het voorkomen van oorlog. Deze formele bevestiging van het verlangen naar internationale vrede lag aan de basis van de oprichting van organisaties zoals de Volkenbond en de Verenigde Naties.

Twintig jaar later werd de Volkenbond gesticht. Bij het Verdrag van Versailles in 1919 kwamen de overwinnaars van de Eerste Wereldoorlog samen om een vredesverdrag te onderhandelen. Op deze conferentie werd de Volkenbond, de voorganger van de Verenigde Naties, opgericht “om internationale samenwerking te bevorderen en vrede en veiligheid in gans de wereld te bereiken”. De staten die lid waren van de Volkenbond spraken af om tegen een andere lidstaat van de Volkenbond niet ten oorlog te trekken zonder eerst hun klachten over te maken aan de staat die zich agressief had gedragen. Tegen agressieve staten die geen lid waren van de Volkenbond beloofden ze niet ten oorlog te trekken zonder eerst een verzoek te richten tot deze staat. Ook al kwam het oorspronkelijk voorstel van de president van de Verenigde Staten (US) Woodrow Wilson, door binnenlandse druk in de VS kon deze zelf geen lid worden van de Volkenbond,. De Volkenbond bleef tot 1946 bestaan en werd ontbonden nadat zij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog niet had kunnen verhinderen.

Het trauma en het geweld van de Tweede Wereldoorlog (WOII) bracht de Geallieerden ertoe om te pogen een vredesorganisatie op te richten om de herhaling van dergelijke gruwel te voorkomen. Op 12 juni 1941 werd door de ondertekening van de Intergeallieerde Verklaring een eerste stap gezet naar de oprichting van de Verenigde Naties. Ondertekend in Londen verbond deze Intergeallieerde Verklaring de geallieerden ertoe ‘samen te werken met andere vrije naties, zowel in oorlogs- als in vredestijd’.

Twee maand later kwamen de president van de Verenigde Staten Franklin Delano Roosevelt en de eerste minister van het Verenigd Koninkrijk Winston Churchill een doctrine overeen die als basis kon dienen voor internationale samenwerking. De twee basisprincipes van de VN, het verzekeren van zowel vrede als van veiligheid in de wereld, zijn terug te vinden in het Atlantisch Charter. Roosevelt en Churchill ondertekenden dit document op 14 augustus 1941 aan boord van de HMS Prince of Wales. De ondertekening gaf het signaal dat de geallieerden van plan waren om een sterkere en efficiëntere organisatie te vormen dan de Volkenbond geweest was.

Op 1 januari 1942 kwamen vertegenwoordigers van de 26 Verenigde Naties in Washington DC bijeen om de Verklaring van de Verenigde Naties te ondertekenen. Dit document nam de doelstellingen van het Atlantische Handvest over. Voor de eerste keer werd de benaming ‘Verenigde Naties’ gebruikt, zoals gesuggereerd door president Roosevelt.

In 1943 werden twee conferenties gehouden waarin de naties verklaarden dat de doelstellingen, overgenomen in de Verklaring van de Verenigde Naties in verband met internationale vrede en veiligheid, door een internationale organisatie dienden gehandhaafd te worden. De regeringen van de Sovjet Unie (USSR), het VK, de VS en China tekenden op 30 oktober dergelijk akkoord in Moskou; op 1 december 1943 hernieuwden leiders van de VS, de USSR en het VK in Teheran deze intentie.

Ten gevolge van deze overeenkomsten zijn in de herfst van 1944 leiders van de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en China gedurende verscheidene maanden in Washington DC samengekomen om de doelstellingen, de structuur en de werking van de Verenigde Naties te bepalen. Deze samenkomsten tussen 21 september en 7 oktober werden bekend als de Dumbarton Oaks Conferentie.

Op 11 februari 1945 ontmoetten president Roosevelt, eerste minister Churchill en eerste minister Joseph Stalin elkaar op Yalta waar ze hun beslissing bekend maakten om ‘een algemene internationale organisatie voor het bewaren van vrede en veiligheid’ in het leven te roepen.

De San Francisco Conferentie van 1945 bracht de Verenigde Naties tot stand. Op 25 april kwamen vertegenwoordigers uit vijftig naties van de wereld in samen San Francisco waar ze het 111 artikelen tellende Handvest van de Verenigde Naties onderhandelden en opstelden. Het Handvest werd op 25 juni unaniem aanvaard en op 26 juni ondertekend. Polen was niet op de conferentie vertegenwoordigd, maar ondertekende het Handvest kort nadien, waardoor het de 51ste en laatste oorspronkelijke Staat werd.

De aanhef van het Handvest omschrijft het doel van de oprichting van deze instelling: "Wij, volken van de Verenigde Naties, vastbesloten… ons vertrouwen te bevestigen in de fundamentele rechten van de mens, in de waardigheid en de waarde van de menselijke persoon, in de gelijke rechten voor mannen en vrouwen, en voor kleine en grote naties…’ Het Handvest zelf omvat volgende doelstellingen: "…Internationale samenwerking te bereiken om internationale problemen van economische, sociale, culturele of humanitaire aard op te lossen en respect voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden voor allen zonder onderscheid van ras, geslacht, taal of godsdienst te bevorderen en aan te moedigen ...”

Door de ratificatie van het VN Handvest werd op 24 oktober 1945 de Verenigde Naties formeel een instelling. Vanaf die datum werd het snel een actief internationaal orgaan. Op 10 januari 1946 kwam de eerste Algemene Vergadering samen in Westminster, Londen. Op deze eerste vergadering waren 51 naties vertegenwoordigd. Een week later, op 17 januari, kwam de Veiligheidsraad voor het eerst bijeen, eveneens in Londen. De week erop aanvaardde de Algemene Vergadering zijn eerste resolutie inzake het vreedzaam gebruik van kernenergie en de vernietiging van massavernietigingswapens. Op 1 februari werd de eerste Secretaris Generaal, Trygve Lie uit Noorwegen, aangeduid. Op 24 oktober 1949 werd in New York het VN Hoofdkwartier opgericht.