Inleiding

Kinderrechten worden beschermd door een brede waaier van instrumenten, die zowel mensenrechten als regelgeving in verband met vluchtelingen en humanitair recht omvatten. De algemene mensenrechtenverdragen zijn ook op kinderen van toepassing. Er bestaan bovendien een aantal specifieke verdragen voor deze kwetsbare leeftijdsgroep. De achterliggende gedachte is dat gezonde en kansrijke kinderen bijdragen aan de welvaart van de hele samenleving.

Het overkoepelend raamwerk voor kinderrechten is het Verdrag inzake de Rechten van het Kind dat in 1989 door de Verenigde Naties werd goedgekeurd. Dit was het eerste verdrag dat kinderrechten centraal stelde en een belangrijke stap in de richting van een systeem dat de overheid aansprakelijk stelt wanneer de basisnoden van kinderen niet vervuld worden. Het verdrag beschouwt kinderen als de dragers van rechten en verantwoordelijkheden eigen aan hun leeftijd en niet als het eigendom van hun ouders of de hulpeloze ontvangers van liefdadigheid.

Kinderrechten beslaan de vier belangrijkste aspecten van een kinderleven: het recht om te overleven, het recht om zich te ontwikkelen, het recht om beschermd te worden en het recht om te participeren.

De definitie van ‘een kind’

Het Verdrag inzake de Rechten van het Kind beschouwt iedereen onder de achttien jaar als een kind, behalve als de nationale wetgeving een lagere meerderjarigheidsgrens trekt. Het verdrag benadrukt wel dat afwijkingen van de regel in overeenstemming moeten zijn met de geest van het verdrag en dus niet gebruikt mogen worden om de rechten van een kind te ondermijnen.

Er staan in het verdrag geen definities van andere termen die gebruikt worden om jonge mensen te beschrijven, zoals ‘adolescenten’, ‘tieners’ of ‘jongeren’. Sommige organisaties gebruiken informele definities om hun werk te vergemakkelijken. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) hanteert bijvoorbeeld de volgende indeling: ‘adolescenten’ zijn personen tussen 10 en 19 jaar, ‘jonge mensen’ zitten in de leeftijdscategorie tussen 10 en 24 jaar en met ‘jongeren’ worden personen tussen 15 en 24 jaar bedoeld.

In de spreektaal wordt het woord ‘kinderen’ gewoonlijk gebruikt om kleine kinderen aan te duiden, vooral dan diegene jonger dan tien jaar. Het Verdrag inzake de Rechten van het Kind doelt echter op alle kinderen. Ook adolescenten vallen dus onder de bepalingen van het verdrag. Het kan zijn dat bepaalde artikels relevanter zijn voor kleine kinderen (bv. het recht om te overleven), terwijl andere eerder van toepassing zijn op oudere kinderen (bv. de bescherming tegen seksuele uitbuiting en militaire rekrutering).