Handicap en personen met een handicap
Personen met een handicap hebben het recht om hun burgerlijke, politieke, sociale, economische en culturele rechten even goed als anderen uit te oefenen. Handicap “is een verzamelnaam voor een groot aantal verschillende functionele beperkingen, die in eender welke bevolking in eender welk land ter wereld voorkomen. Mensen kunnen gehandicapt zijn als gevolg van een fysische, intellectuele of zintuiglijke beperking, maar ook als gevolg van hun medische toestand of van een geestesziekte. Zulke beperking, medische toestand of ziekte kan permanent zijn van aard, of tijdelijk.” (Standaard Regels betreffende de Gelijkschakeling van Kansen voor Personen met een Handicap). Om te verwijzen naar personen met een handicap worden verschillende uitdrukkingen gebruikt. De term ‘anders-validen’ bijvoorbeeld geeft aan dat de persoon niet gezien wordt als een afwijking van de norm. De term ‘invaliden’ kan verkeerd begrepen worden, alsof de betrokkene niet meer in staat is als een persoon te functioneren. In deze tekst gebruiken we de term ‘personen met een handicap’, hetgeen consistent is met de gebruikelijke vertaling van de terminologie die door de Verenigde Naties wordt gebruikt.
Naar schatting van de VN zijn er heden ten dage wereldwijd zo’n 500 miljoen personen met een handicap. Ten gevolge van factoren als oorlog en vernieling, ongezonde leefomstandigheden, of het ontbreken van kennis over handicaps, hun oorzaken, voorkoming en behandeling, stijgt het aantal nog jaarlijks.
De meerderheid van de personen met een handicap leeft in minder ontwikkelde landen, waar mensen onvoldoende toegang hebben tot essentiële voorzieningen zoals gezondheidszorg. Meer nog, er bestaat een duidelijk verband tussen armoede en handicap. Het risico op een aantasting is groter voor een gezin dat in armoede leeft, terwijl tegelijkertijd een gezinslid met een handicap een groter beslag legt op de middelen van het gezin.
Onder de personen met een handicap vormen de volgende categorieën extra kwetsbare groepen, die op basis van twee factoren gediscrimineerd worden: vrouwen, kinderen, ouderlingen, slachtoffers van foltering, vluchtelingen en ontheemden, migrantenwerkers. Vrouwen met een handicap, bijvoorbeeld, worden gediscrimineerd omwille van hun geslacht én omwille van hun handicap.
Ontwikkeling van een beleid betreffende handicaps
Binnen de VN situeren zich de belangrijkste acties die door een organisatie in het domein van handicap ondernomen zijn. De VN formuleerde in 1971 het eerste specifieke document betreffende handicap, de Verklaring over de Rechten van Mentaal Gehandicapte Personen. Deze is gebaseerd op de internationale ‘Bill of Rights’ (Noot: hiermee bedoelt men het geheel van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, het Internationaal Verdrag inzake Burgerlijke en Politieke Rechten en het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten). Later volgden andere belangrijke documenten, maar geen ervan is wettelijk bindend. De belangrijkste fase van activiteit in het tot stand brengen van internationale normen die van toepassing zijn op personen met een handicap speelt zich af in de jaren 1980. 1981 werd door de Algemene Vergadering uitgeroepen tot het eerste internationale Jaar van Personen met een Handicap. Het werd gevolgd door het Wereld Actie Programma (WPA) betreffende Personen met een Handicap (1983-1992). Doorheen de jaren 1990 hebben alle VN conferenties de rechten van personen met een handicap besproken en stappen gezet in verband met de behoefte aan instrumenten om hun rechten te beschermen (de Wereldconferentie Mensenrechten in 1993, de Vierde Wereldvrouwenconferentie in 1995, de tweede Habitatconferentie in 1996). Momenteel is in het Ad Hoc Committee on Disabilities een proces gaande om op internationaal niveau een verdrag ter bescherming van personen met een handicap tot stand te brengen. Ook de Europese Unie toonde een hoge graad van bewustzijn: ze riep 2003 uit tot het Europees jaar van de Personen met een Handicap. Andere belangrijke regionale ontwikkelingen zijn de Asian and Pacific Decade of Disabled Persons (1993-2002), de African Decade of Disabled People (2000-2009), en de Arab Decade of Disabled Persons (2003-2012).
