- 3. De VN Millenniumdoelstelling 3: Gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen. Gelijke kansen voor jongens en meisjes in basisonderwijs en secundair onderwijs.
Voor het realiseren van een hele reeks mensenrechten vormen de VN Millenniumdoelstellingen de krijtlijnen van de doelen die de wereldleiders zich hebben gesteld. In onze nieuwsbrief willen we hier aandacht aan geven. We begonnen met het geheel van de Millenniumdoelstellingen, in deze en volgende nummers focussen we telkens op één van de afzonderlijke doelstellingen ervan, in dit nummer op de Millenniumdoelstelling 3.
De tekst van de Millienniumdoelen, en een link naar de prestatie-indicatoren, vind je op http://www.cmo.nl/pjb/index.php?Millenniumdoelen
Het derde millenniumdoel roept op om werk te maken van:
a) Verhouding tussen meisjes en jongens in primair, secundair en tertiair onderwijs;
b) Verhouding tussen meisjes en jongens die kunnen lezen en schrijven in de leeftijd van 15- tot 24-jarigen;
c) Deel van betaalde banen buiten de landbouw in handen van vrouwen;
d) Deel van parlementszetels in nationale parlementen dat door vrouwen wordt bezet;.
De feiten (naar UNICEF)
- Op wereldvlak is 2/3 van alle analfabeten een vrouw;
- de tewerkstellingsgraad van vrouwen is 30% lager dan die voor mannen;
- slechts 15% van de zetels in nationale parlementen wordt bezet door vrouwen.
Vooruitgang (naar VN-statistieken)
a) Verhouding tussen meisjes en jongens in primair, secundair en tertiair onderwijs: hier gingen we op wereldvlak vooruit van 0,89 (1990-1991) naar 0,93 (2001-2002) in het primair onderwijs
b) Verhouding tussen meisjes en jongens die kunnen lezen en schrijven in de leeftijd van 15- tot 24-jarigen: hier gingen we op wereldvlak vooruit van 0,91 (1990) naar 0,92 (2000/2004)
c) Deel van betaalde banen buiten de landbouw in handen van vrouwen: hier gingen we op wereldvlak vooruit van 35,9 (1990) naar 39,1 (2003)
d) Deel van parlementszetels in nationale parlementen dat door vrouwen wordt bezet: hier gingen we op wereldvlak vooruit van 12,4 (1990) naar 15,9 (2005)
Het recht op gelijkheid van mannen en vrouwen, in artikel 2 en artikel 7 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens:
- Artikel 2
- Een ieder heeft aanspraak op alle rechten en vrijheden, in deze Verklaring opgesomd, zonder enig onderscheid van welke aard ook, zoals ras, kleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale of maatschappelijke afkomst, eigendom, geboorte of andere status. (...)
-
- Artikel 7
Allen zijn gelijk voor de wet en hebben zonder onderscheid aanspraak op gelijke bescherming door de wet. Allen hebben aanspraak op gelijke bescherming tegen iedere achterstelling in strijd met deze Verklaring en tegen iedere ophitsing tot een dergelijke achterstelling.
Artikel 2.1 van het kinderrechtenverdrag:
- De Staten die partij zijn bij dit Verdrag, eerbiedigen en waarborgen de in het Verdrag beschreven rechten voor ieder kind onder hun rechtsbevoegdheid zonder discriminatie van welke aard ook, ongeacht ras, huidskleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale, etnische of maatschappelijke afkomst, welstand, handicap, geboorte of andere omstandigheid van het kind of van zijn of haar ouder of wettige voogd.
Uit artikel 10 van de Belgische grondwet:
- HEr is in de Staat geen onderscheid van standen.
De Belgen zijn gelijk voor de wet; zij alleen zijn tot de burgerlijke en militaire bedieningen benoembaar, behoudens de uitzonderingen die voor bijzondere gevallen door een wet kunnen worden gesteld.
De gelijkheid van vrouwen en mannen is gewaarborgd.
Artikel II-83 van de Europese grondwet: De gelijkheid van vrouwen en mannen
- De gelijkheid van vrouwen en mannen moet worden gewaarborgd op alle gebieden, met inbegrip van werkgelegenheid, beroep en beloning.
Het beginsel van gelijkheid belet niet dat maatregelen worden gehandhaafd of genomen waarbij specifieke voordelen worden ingesteld ten gunste van het ondervertegenwoordigde geslacht.
Enkele informatieve teksten over gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen:
- Staan mannen boven vrouwen? (Korannotities, Centrum voor Islam in Europa)
- Gendergelijkheid (tekst uit KOMPAS)
- Gender en politieke besluitvorming (dossier van Amazone)
- Beijing +10 (dossier van Amazone over 10 jaar na de VN vrouwenconferentie)
- Gender (en de Nederlandse Oontwikkelingssamenwerking)
- Gender en globalisering (tekst van Julia Chambers)
- Op een gendergevoelige manier de nationale koek verdelen. (tekst van Nathalie Holvoet)
Enkele lespakketten over deze millenniumdoelstelling:
- Onderwijs aan meisjes (Nederland, pdf-document)
- Sectorwerkstuk 'Gelijke behandeling van man en vrouw' (Nederland)
- Sectorwerkstuk 'Gelijke behandeling van man en vrouw' (Nederland, pdf-document)
Leerlingenmateriaal over het recht op onderwijs voor een spreekbeurt of werkstuk (Unicef Nederland)
Enkele educatieve werkvormen rond gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen:
Uit Kompas:
Pagina's met links rond gelijkwaardigheid van vrouwen en mannen:
- http://www.vormen.org/links/Themas/Vrouwenrechten.htm
Internationale dagen:
- 8 maart: Wereldvrouwendag
25 november: Internationale dag inzake geweld tegen vrouwen
- 4. Zestien miljoen rechters: een educatief ICT-spel; voorstelling en bespreking.
In het kader van onze reeks ICT-lessen in het mensenrechtenonderwijs willen we dit keer de het spel “Zestienmiljoenrechters “ in de kijker plaatsen. Een Nederlands spel dat werd gemaakt onder verantwoordelijkheid van het Nederlandse Ministerie van Binnenlandse zaken.
De on-line-versie van dit spel is te vinden op : http://spel2.zestienmiljoenrechters.nl
Zestienmiljoenrechters is een interessant, grappig en leerijk spel om jongeren aan te zetten tot een discussie over waarden en grondrechten in onze samenleving, meer bepaald over het feit dat rechten en plichten in een democratische samenleving vaak met elkaar botsen.
- Het spel verplicht de speler een standpunt in te nemen in vijf conflictsituaties, die zoals later blijkt gebaseerd zijn op waar gebeurde feiten. De persoonlijke mening wordt vergeleken met die van andere spelers en aan het einde van het spel krijgt men de concrete uitspraken van de rechter in de betreffende rechtszaken te zien.
Alhoewel Zestienmiljoenrechters een Nederlands spel is, gebaseerd op Nederlandse rechtszaken, kan het omwille van de universaliteit van de thema’s ook zeer goed door Belgische jongeren gespeeld worden.
Uit de inleiding op het spel:
- “Wetten en regels geven je rechten en plichten. Zo zijn stelen, mishandelen en oplichten door de wet verboden. Tegelijkertijd worden jouw rechten beschermd door de wet. De wet beschermt je tegen discriminatie, waakt over je privacy, geeft je recht op onderwijs en veiligheid. Als het mis gaat tussen twee partijen bepaalt de rechter wie gelijk heeft.
Alle andere inwoners van een land hebben dezelfde rechten en plichten, maar die botsen wel eens. Jouw mening kan een ander kwetsen. Een ander kan aanstoot nemen aan jouw kleren. Of een bekende persoon voelt zich aangetast in zijn privacy omdat jij een foto van hem of haar hebt gemaakt. Dan botsen jouw rechten met die van een ander. Wie heeft er dan gelijk? Telt het ene recht zwaarder dan het andere? Of hangt het ervan af waar, hoe en wanneer je iets zegt of doet?
Tijdens dit spel neem je tien minuten plaats op de stoel van de rechter en je oordeelt over vijf situaties. Op deze manier ontdek je hoe jij en andere spelers denken over de dilemma’s van rechten en plichten.
Als rechten met elkaar botsen bepaalt de rechter op grond van de specifieke feiten en omstandigheden wie er gelijk heeft. Niet iedereen denkt hetzelfde over elke situatie. Uiteindelijk beslist de rechter. Heeft die altijd het laatste woord? Ja, in een rechtszaak wel. Maar of het nu een rechtszaak is of niet, het is belangrijk om over dilemma’s met elkaar te blijven debatteren.”
- 5. Rechten uitbeelden. Een workshop over (kinder)rechten
- (naar: Partners in Rights, section 2, Activity 2,4)
Deze activiteit kan best uitgevoerd worden nadat de leerlingen reeds wat kennis hebben opgedaan over rechten.
Doel
- Activiteit
Inleidend deel
- (voorafgaande opmerking) Indien je met de klas al een lijst met rechten hebt opgesteld, kan je dit inleidende deel grotendeels weglaten en vertrekken van je bestaande lijst.
- Vraag de leerlingen per twee een lijst te maken van rechten waarvan zij vinden dat iedereen ze zou moeten hebben.
- Breng alle ideeën samen door elk koppel te laten vertellen hoe hun lijst is samengesteld. Is iedereen akkoord met alle rechten? Welke rechten lokken discussie uit? Waarom? Zijn er onverwachte rechten genoemd? Kan iemand een voorbeeld geven van een recht dat geschonden wordt?
- Met de hele groep wordt er nu een gemeenschappelijke lijst van tien rechten opgesteld.
- Deel de groep op in groepjes van vier. Elke groep krijgt een recht van de lijst toegewezen, zonder dat de groepjes van elkaar weten welk recht ze kregen. Elk groepje gaat nu enkele minuten apart zitten en een ‘tableau vivant’ (zie hieronder) maken. Hierin beelden ze uit hoe het recht, dat zij toegewezen kregen, wordt geschonden. (Bijvoorbeeld het recht niet gepijnigd te worden, wordt uitgebeeld als een beeld van iemand die gepest wordt.)
- Als opwarming voor deze oefening, kan de techniek ‘kunstenaar met klei’ (zie hieronder) van pas komen voor deelnemers met minder ervaring.
- De groep komt terug samen en elk groepje toont één voor één hun tableau vivant voor de groep. De rest mag telkens raden over welk recht het gaat.
- Dezelfde groepjes gaan opnieuw apart zitten en maken nu een positief tableau vivant van het recht dat opgeëist wordt. Hierbij kunnen de suggesties die de groep bij de nabespreking gaf van pas komen. (Bijvoorbeeld de persoon die gepest werd in het vorig tableau, kan nu worden uitgebeeld als een zelfzeker persoon met het hoofd rechtop.)
- De groepjes moeten nu beide tableaus, de negatieve en de positieve, uitbeelden voor de rest van de groep.
- De groepjes gaan weer voor een tijdje apart zitten en bereiden een kort toneelstukje voor. Dat begint met het negatieve tableau vivant, waarin het recht geschonden wordt, en eindigt in het positieve, waarin het recht ‘zegeviert’. Het toneeltje gaat dus over de manier waarop het recht werd opgeëist door de benadeelde persoon.
- Laat de toneeltjes beginnen vanuit een bevroren beeld. Op een afgesproken teken komt het beeld tot leven. Het toneeltje eindigt weer als een bevroren beeld. Dit schept voor de leerlingen een duidelijk kader en kan een mooi en sterk effect opleveren.
- Tableau vivant
-
- Hierin staat een groepje in een welbepaalde houding doodstil, als bevroren. De sterkte van deze techniek is de eenvoud. Het vergt samenwerking en concentratie op één thema. Tableaus vivants geven de deelnemers de tijd om over het uitgebeelde thema na te denken.
-
- Een tableau vivant maken moet op een korte tijd gebeuren. Als men er te lang over doet om het tableau samen te stellen, gaat de spontaniteit verloren. Twee minuten is doorgaans tijd genoeg.
-
- Een tableau vivant heeft meestal één ‘hoofdpersonage’ en enkele ondersteunende rollen. Bijvoorbeeld een scène waarin één iemand gepest wordt door drie pestkoppen.
Kunstenaar met klei
-
- Dit is een activiteit per twee. Eén persoon is de kunstenaar die de klei (de tweede persoon) vormt zoals hij het wil.
-
- Elk koppel kiest een recht om uit te beelden. De kunstenaar zet armen, benen en andere lichaamsdelen van de tweede persoon zoals hij het recht wil uitbeelden. Bijvoorbeeld het recht om te spelen wordt uitgebeeld door iemand die op het punt staat tegen een voetbal te stampen. Het ‘boetseren’ gebeurt in volledige stilte. Als het beeld klaar is, blijft het zonder beweging staan. Daarna worden de rollen omgedraaid en dus wordt de kunstenaar klei en vice versa.
-
- Als dit vlot gaat, kan de ‘kunstenaar’ kan ook meerdere personen tot een ‘beeldengroep’ boetseren.
- 6. Recht op onderwijs (informatie voor scholen)
- (bron: Implementation Handbook for the Convention on the Rights of the Child)
-
-
In het Verdrag inzake de Rechten van het Kind wordt in artikel 28 het recht op onderwijs geformuleerd. Hierin staat onder meer dat basisonderwijs verplicht moet zijn en gratis toegankelijk voor ieder kind. Verder moeten er verschillende vormen van secundair onderwijs voorzien worden, waaronder zowel algemeen als beroepsgericht onderwijs, ook dit moet toegankelijk zijn voor iedere jongere. Ook moet getracht worden spijbelgedrag en vroegtijdig stoppen met school te voorkomen. De discipline op school moet met respect voor het kind gehandhaafd worden.
Deze en andere verplichtingen liggen vast voor de staten die het Verdrag ondertekenden. Hoewel educatie niet noodzakelijk moet vasthangen aan het begrip school, is het in ons land, ook al kennen we een leerplicht, geen schoolplicht, toch zeker ook de taak van scholen. Bijgevolg houdt het verdrag ook heel wat verplichtingen voor de scholen in.
Basisonderwijs
Basisonderwijs moet de basisnoden vervullen die nodig zijn om te kunnen leren. Het is belangrijk dat zowel basistechnieken voor het leren zelf (zoals lezen en schrijven, spreekvaardigheid, rekenen en probleemoplossend denken) als inhoudelijk leren (zoals kennis, vaardigheden, waarden en attitudes) worden aangereikt. Het is wat een mens nodig heeft om te overleven en om zijn capaciteiten ten volle te ontwikkelen, om in waardigheid te kunnen leven en werken, om de levenskwaliteit te verbeteren, om goede beslissingen te kunnen nemen en om te kunnen blijven leren. Wat de basisnoden zijn voor het leren is verschillend van land tot land en van cultuur tot cultuur. Deze noden veranderen zeker ook sterk in de loop van de tijd.
Gratis basisonderwijs
Basisonderwijs moet volgens het Verdrag kosteloos beschikbaar zijn voor alle kinderen. Kosten voor uitstapjes en voor bijvoorbeeld een duur schooluniform kunnen deze kostenloosheid in het gedrang brengen.
Secundair onderwijs
Ook secundair onderwijs moet toegankelijk zijn voor alle jongeren. Algemeen secundair onderwijs zowel als beroepsgericht secundair onderwijs zijn nodig om alle jongeren een nuttige opleiding te kunnen geven. Er moet financiële hulp voorzien worden zodat, indien de kosten van de opleiding een probleem vormen, de jongere toch de opleiding kan volgen.
Gelijke kansen
Het onderwijs moet aan alle kinderen gelijke kansen geven. Gelijke kansen voor jongens en meisjes, maar ook gelijke behandeling van kinderen met een andere culturele achtergrond, kinderen uit minderheidsgroepen, enzovoort. Kinderen die zwakker blijken te presteren op school moeten extra ondersteuning kunnen krijgen. De oorzaken van zwakkere prestaties kunnen liggen op uiteenlopende vlakken. Sommige oorzaken kunnen aangepakt worden. Zo is het mogelijk de ouders van kinderen uit minderheidsgroepen te betrekken in de werking van de school.
Inclusief onderwijs
Bij gelijke kansen voor iedereen horen ook gelijke kansen voor kinderen met een handicap. Alle kinderen hebben recht op een onderwijs dat hun potentieel maximaal benut. Kinderen met een handicap moeten, als het in hun mogelijkheid ligt, naar een gewone school kunnen gaan. Deze kinderen moeten immers alle kansen krijgen om sociaal geïntegreerd op te groeien.
Spijbelen en vroegtijdig stoppen met school
Overal ter wereld stoppen jongeren vroegtijdig met school. In ontwikkelde landen is de reden van spijbelen of stoppen met school meestal niet armoede of dergelijke, maar bijvoorbeeld omdat de lessen te saai zijn, de lesinhouden te moeilijk of irrelevant, omdat de cursus niet goed gegeven wordt, omdat de school overdreven streng straft en geen respect heeft voor de waardigheid van de jongeren, of omdat leermoeilijkheden niet worden opgemerkt en bijgevolg niet worden verholpen. Kinderen dwingen om een jaar over te doen is vaak een verspilling van middelen en is een mogelijke factor waardoor kinderen beginnen te spijbelen of waardoor ze stoppen met school. Het onderwijs in scholen moet dus voldoende nuttig en aantrekkelijk zijn om kinderen en jongeren op school te houden. Een belangrijke factor hierin is de gedrevenheid van de leerkracht om de leerlingen te inspireren en aan te moedigen om te leren.
Respect, op school, voor minderheden, en voor andere culturen en talen, vergroot het zelfrespect van de jongeren en bevordert bijgevolg ook hun motivatie om naar school te gaan. Ook kan het actief laten participeren van kinderen en jongeren in hun school helpen tegen spijbelgedrag en vroegtijdig stoppen.
Discipline, en geweld op school
Elke vorm van lijfstraffen is onmogelijk te aanvaarden, noch in gezinsverband noch in instellingen of scholen. De school heeft (samen met het gezin en de hele samenleving) de plicht kinderen en jongeren te beschermen tegen alle vormen van fysiek en mentaal geweld, verwondingen of misbruik. Niet enkel moeten leerkrachten en schoolpersoneel zich onthouden van geweld, ze moeten er ook voor zorgen dat pesterijen en geweld tussen de leerlingen gestopt wordt.
Discipline op school mag ook niet leiden tot publieke vernedering van een leerling of tot een schending van het Verdrag inzake de Rechten van het Kind, zoals het ontnemen van het recht op vrije tijd of van het contact met familie of vrienden.
De zwaarste straf die een school kan geven is de ‘uitsluiting’ van een leerling, waarbij de leerling van school verwijderd wordt. Hierbij moet men de rechtvaardigheid in het oog houden en er ook op letten dat men niet discrimineert.
Er moet ook voor de jongere de mogelijkheid zijn om beroep aan te tekenen tegen een straf.
Recht op informatie over opleidingen en beroepen
Artikel 28 van het verdrag bespreekt nog andere aspecten van het recht op onderwijs, die niet zo rechtstreeks te maken hebben met de school. De staten zijn bijvoorbeeld verplicht informatie over opleidingen en beroepen toegankelijk te maken voor jongeren en om begeleiding hierin te voorzien. Ook hier kunnen de scholen een bijdrage leveren, door erop te letten dat ze – samen met de ouders en andere ‘begeleiders’ - niet vanuit een te eng perspectief naar de toekomstmogelijkheden voor een kind kijken. Kinderen kunnen enkel hun volledige potentieel ontwikkelen als een waaier van mogelijkheden open staat en als ze weten hoe ze informatie over deze mogelijkheden kunnen bekomen.
a) Stand en workshop op '(H)eerlijk duurt het langst': Lier, 14 februari 06
- We zullen aanwezig zijn op dit nascholingsinitiatief dat georganiseerd wordt door Kleur Bekennen, PIME en MOS: met een stand en met een workshop voor het secundair onderwijs. Meer info... (downloadbare folder)
