(indien onleesbaar, klik hier: www.vormen.org/educatie/nieuwsbrief/Nieuwsbrief-4-8.html)
|
NIEUWSBRIEF MENSENRECHTENEDUCATIE Thema: Burgerschap |
| Jaargang 4, nummer 8 (29 oktober 2004) Op onze site vind je de nieuwsbrieven terug op www.vormen.org/educatie/Nieuwsbrief.html. |
|
1. Burgerschap (tekst overgenomen uit KOMPAS)
2. Citaten: burgerschap
3. Links: burgerschap
4. Burgerschap en mensenrechten in de vakonerschrijdende eindtermen 'Opvoeden tot burgerzin'
5. 2005: Europees Jaar van Burgerschap door Onderwijs en Vorming
6. Nascholingen van VORMEN7. Leerlingenparticipatie: tips
8. Ethisch bankieren met Triodos en tegelijkertijd VORMEN steunen: het kan!
1. Burgerschap (tekst overgenomen uit KOMPAS)
Eenvoudige gedachte...
De meeste mensen in de wereld zijn wettelijke burgers van een of andere natiestaat, en dit geeft hen bepaalde rechten en privileges. Burger zijn brengt ook bepaalde plichten met zich mee, m.n. de verwachtingen van de staat t.a.v. de personen die onder zijn jurisdictie vallen. Burgers vervullen dus bepaalde verplichtingen voor hun staat en mogen op hun beurt bescherming van hun vitale belangen verwachten. Tenminste, zo zou het toch moeten zijn.
De verwikkelingen…
Er zijn twee hoofdvragen die dit simpel evenwicht verstoren:
“Burgerschap is een complexe en multidimensionale realiteit, die in zijn politieke en historische context moet worden gezien. Men kan niet geïsoleerd spreken van burgerschap, aangezien de idee enkel betekenis heeft in relatie tot de werkelijke noden van de samenleving of een politiek systeem.
Democratisch burgerschap, meer specifiek, verwijst naar de actieve deelname van individuen aan het systeem van rechten en verantwoordelijkheden.”
Uit het standpunt van het VMC (zie verder)
"Simpel gezegd, een onderdaan gehoorzaamt de wetten en een burger speelt een rol in het maken en het veranderen van die wetten."
Bernard Crick
Actief burgerschap: good practices in scholen Praktijkvoorbeelden (15 uit het lager onderwijs en 23 uit het secundair onderwijs) over actief burgerschap in Nederlandse scholen, op de terreinen zorg en welzijn, politiek en cultuur. Te downloaden.
Onderwijs en burgerschap Advies van de Nederlandse Onderwijsraad over dit onderwerp. Downloadbaar.
Advies over mondiale vorming. Advies van de Algemene Raad van de Vlaamse Onderwijsraad.
Leerlingenspel 'Gedragen gedrag'. Het spel ‘Gedragen gedrag’ (Nederland) is bedoeld om gedragsregels te maken voor in de klas. De regels worden door de leerlingen zelf geformuleerd. Het spel bestaat uit 112 spelkaarten waarin situaties worden beschreven met betrekking tot de categorieën: agressie/geweld, algemeen computergebruik, discriminatie, kleding en taalgebruik, racisme, seksuele intimidatie
Het spel kan gespeeld worden in drie spelvarianten.
(teksten overgenemen uit de teksten voor de eindtermen).
a) In de eerste graad
Burgerzin is open staan voor het politieke, economische, sociale en culturele leven van de samenleving waarvan men deel uitmaakt en bereid zijn om eraan deel te nemen. Burgerzin veronderstelt derhalve inzicht in de vier genoemde aspecten evenals in de elementaire regels die aan de basis liggen van onze rechtsorde en van ons democratisch bestel.
Een belangrijk element van burgerzin ligt vervat in de mensenrechten en vrijheden, zoals ze in de grondwet en in diverse charters zijn vastgelegd.
a) In de tweede graad
Mensenrechteneducatie is een belangrijk fundament van opvoeden tot burgerzin. Burgerzin veronderstelt immers het bewustzijn te behoren tot een gemeenschap van burgers met rechten en plichten, de bereidheid die rechten te eerbiedigen en die verplichtingen na te komen, initiatief te nemen tot het dragen van verantwoordelijkheid en de bereidheid tot het verwerven van attitudes als verdraagzaamheid en rechtvaardigheid.
Een sleutelelement van burgerzin ligt dus vervat in de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden, zoals deze in de grondwet en in diverse internationale verdragen zijn vastgelegd.
Mensenrechteneducatie in het onderwijs staat als imperatief geformuleerd in o.m. het Internationaal Verdrag van de Verenigde Naties inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten (1966). In resoluties en aanbevelingen van de Raad van Europa vinden we eveneens dergelijke formulering terug. Ook in het Belgisch recht worden mensenrechten belangrijk geacht. We verwijzen daarvoor naar artikel 24, par. 3 van de grondwet: ‘Ieder heeft recht op onderwijs, met eerbiediging van de fundamentele rechten en vrijheden’.
Dezelfde strekking vinden we terug in het Verdrag van de Verenigde Naties inzake de Rechten van het Kind (1989). Daarin worden o.m. het recht op onderwijs, het recht door onderwijs en het recht in onderwijs geformuleerd. Dit onderwijs moet volgens hetzelfde verdrag gericht zijn op het bevorderen van het respect voor de grondrechten van de mens en op het ontwikkelen van respect voor de culturele en nationale waarden van het kind zelf en van anderen (recht door onderwijs). Recht door onderwijs betekent ook dat de staten die het Verdrag ratificeerden, verplicht zijn door passende en effectieve middelen de principes en voorzieningen vervat in het Verdrag ruim bekend te maken bij zowel kinderen als volwassenen. Dit artikel vormt een sleutelelement voor de naleving van het Verdrag: de kennis van de rechtsregels is immers noodzakelijk voor de effectieve toepassing ervan. Het Verdrag inzake de Rechten van het Kind bepaalt tevens een aantal basisvrijheden. Hierdoor worden aan kinderen een aantal zelfbeschikkingsrechten toegekend die ook in de concrete onderwijscontext gerealiseerd moeten worden (recht in onderwijs). Het onderwijs moet m.a.w. zelf ook kinderrechten respecteren. Dit wordt o.m. sterk benadrukt in het participatiebeginsel van het Verdrag.
...
Mensenrechten zijn ook een basisvoorwaarde voor een democratie. Democratie veronderstelt een dialoog tussen iedereen: tussen de overheid en haar burgers en tussen individuen van om het even welke overtuiging. Mensenrechten maken het makkelijker om vreedzaam samen te leven en om individuele en sociale conflicten te overwinnen. Het is aan te bevelen dat in dit subthema aandacht wordt besteed aan het toezicht op en de implementatie van de universele mensenrechten in de Belgische sociale realiteit.
a) In de derde graad
Opvoeden tot wereldburgerschap kan worden omschreven als “een proces dat bij kinderen en jongeren bijdraagt tot de ontwikkeling van opvattingen en waarden zoals solidariteit, vrede, verdraagzaamheid en sociale rechtvaardigheid en hen wapent met de kennis en vaardigheden die hen in staat stellen om naar best vermogen deze waarden uit te dragen en verandering te bewerkstelligen in hun eigen leven en in hun omgeving, zowel plaatselijk als op mondiaal vlak”. In artikel 29 van het Verdrag inzake de Rechten van het Kind van 1989 vinden we een analoge omschrijving terug: “… de voorbereiding van het kind op een verantwoord leven in een vrije samenleving, in de geest van begrip, vrede, verdraagzaamheid, gelijkheid van geslachten, en vriendschap tussen alle volken, etnische, nationale en godsdienstige groepen en personen behorend tot de oorspronkelijke bevolking”.
Meer informatie over de eindtermen 'Opvoeden tot burgerzin' via de webpagina 'Burgerzin' van VORMEN.
5. Europees jaar van Burgerschap door Onderwijs en Vorming
Onder het motto 'Democratie leren en beleven' lanceert de Raad van Europa op 13 en 14 december 2004 het Europees Jaar 'Burgerschap door Onderwijs en Vorming'. Doelgroepen van dit Europees jaar zijn onderwijs-beleidsmensen, mensen uit de praktijk (van schoolhoofden over onderwijsbegeleiders tot leerkrachten) en specialisten zoals organisaties die actief zijn op het terrein van burgerschapseducatie en jongeren. Hoe het brede publiek zal benaderd worden zal verschillen van land tot land.
Doelstellingen van het Europees Jaar zijn:
Hoe de uitwerking van dit Europees Jaar er in Vlaanderen zal uitzien is momenteel nog niet duidelijk: de besluitvorming hierrond is momenteel bezig.
Meer informatie over dit Europees Jaar is te vinden in een te downloaden folder van de Raad van Europa. Verder is ook informatie beschikbaar over het Education for Democratic Citizenship programma van de Raad van Europa.
Wij houden u verder op de hoogte...
Naast de procesbegeleidingen en andere nascholingen die VORMEN op vraag van scholen in de school of scholengemeenschap komt verzorgen, richt VORMEN ook enkele nascholingsinitiatieven in waarop leerkrachten vrij kunnen intekenen. Op dit ogenblik ziet ons programma er als volgt uit (dit kan nog verder aangevuld worden):
a) Actieve werkvormen voor mensenrechteneducatie en 'opvoeden tot burgerzin'
Doelgroep: leerkrachten secundair onderwijs, 2e en 3e graad (maximum 25 deelnemers)
b) Een schoolproject rond mensenrechten en burgerzin
Doelgroep: leerkrachten secundair onderwijs (1e, 2e en 3e graad)
c) Schoolbeleid en mensenrechten
Doelgroep: leerkrachten secundair onderwijs (1e, 2e en 3e graad), leden van schoolteams
d) Verder...
'Werkvormen voor mensenrechteneducatie: inleiding en training': georganiseerd door Kleur Bekennen Provincie Antwerpen en door ons begeleid, op di nmd 7 december 2004 te Antwerpen
'Gebruiken van het tentoonstellingspakket 'Terecht': georganiseerd door Kleur Bekennen Limburg en door ons begeleid, op woe nmd 16 februari 2005 te Bokrijk (later meer informatie via deze nieuwsbrief)
'Over de Schutting': In het kader van dit nascholingsprogramma verzorgen wij ook enkele workshops, onder meer op di 16 november 04 te Lillo
Inschrijven
Inschrijven op deze nascholingen (enkel deze onder a), b) en c) hierboven) kan via post, fax (02/611 75 18) of e-mail (mensenrechteneducatie@vormen.org), met vermelding van de code van de nascholing, naam en voornaam, contactadres en -telefoon, e-mail adres, naam en plaats van de school. Ten laatste 10 werkdagen voordat de activiteit plaatsvindt. Het inschrijvingsgeld overschrijven op 000-0996828-56 van VORMEN vzw, met in de mededeling de code van de nascholing en de naam van de deelnemer. De inschrijving is pas definitief na ontvangst van de betaling. Deelnemers krijgen op de nascholing een attest van deelname en de factuur.
En dan de neveneffecten: een grotere betrokkenheid van iedereen zorgt er bijna vanzelf voor dat iedereen meer gemotiveerd naar school komt.
...
Participatie is gewoon een recht van alle mensen. Ook van kinderen dus. Het Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind legde daar in 1989 de juridische grond voor. België ratificeerde het verdrag in 1991. Een hele mond vol, voor een belangrijk document dat een hele reeks mensenrechten vertaalt voor minderjarigen (iedereen onder 18 jaar).
Legt het Kinderrechtenverdrag dan alleen maar verplichtingen op voor de overheid? Voor de staat die het Verdrag ratifi ceerde? Nee. Ook leerkrachten, ouders, gemeentelijke ambtenaren tot zelfs de mevrouw van de snoepwinkel zijn voor een deel gebonden door het Verdrag.
Kinderen hier en nu hun burgerschap laten ervaren: dat is de essentie van het Verdrag. En het Verdrag geeft ook aan dat dit niet zo vrijblijvend is als mensen soms veronderstellen. In 54 artikelen dekt het Verdrag een ruim spectrum van thema’s die dicht bij kinderen staan. En dus ook dicht bij mensen die elke dag contact hebben met kinderen en de school.
Die mensen moeten niet alleen leerlingen informeren over hun rechten. Ze moeten ze ook elke dag respecteren en toepassen in de praktijk. Alleen leren over iets zonder het ook te ervaren, leidt tot minder resultaat.
...
Het participatiecontinuum: tussen 'in handen van de school' en 'in handen van de leerlingen' :
...
Vertaald uit 'Democratising your school':
De werkmap 'Oprechte deelneming' is gratis te downloaden.
De publicatie 'Democratising your school' is eveneens gratis te downloaden.
| Colofon 'Nieuwsbrief Mensenrechteneducatie' wordt uitgegeven door VORMEN vzw, de Vlaamse Organisatie voor Mensenrechteneducatie.
Url: www.vormen.org |
Abonneren Je kan een (gratis) e-mail abonnement op onze 'nieuwsbrief mensenrechteneducatie' nemen door een e-mail te versturen naar abo.mre1.vormen@advalvas.be met de vermelding: "abonnement nieuwsbrief". Je krijgt dan automatisch een bevestiging. Abonnement opzeggen Je kan je abonnement op deze nieuwsbrief opzeggen door een e-mail te versturen naar abo.mre1.vormen@advalvas.be met de vermelding: "opzeg nieuwsbrief". |
Bezorg dit bericht aan leerkrachten of andere onderwijsbetrokkenen waarvan je vermoedt dat ze hierin geïnteresseerd zijn. Wijs hen op de mogelijkheid om hierop in te tekenen. Ter herinnering, op onze site vind je de laatste nieuwsbrieven op www.vormen.org/educatie/Nieuwsbrief.html
Dank u !!!