NIEUWSBRIEF MENSENRECHTENEDUCATIE jaargang 2, nummer 10 (16 december 2002)
Voor leerkrachten en andere onderwijsbetrokkenen.
Uitgegeven door VORMEN vzw (Vlaamse Organisatie voor Mensenrechteneducatie). Op onze site vind je deze nieuwsbrief terug op www.vormen.org/Nieuwsbrief10.html.

Inhoudstafel

1. Dringend inschrijven!!!

2. Citaten universaliteit van mensenrechten

3. Workshop van de maand

4. Eindtermen burgerzin; ‘eindterm 3’ (2e graad sec. ond.)

5. Film & muziek: Hop, Kassablanka, Kutmarokkanen

6. Het Comité voor de Rechten van het Kind benadrukt belang van mensenrechteneducatie

7. Nieuw kleedje, nieuwe naam

Colofon

1. Dringend inschrijven

Leerkrachten kunnen zich nog inschrijven voor ons nascholingsaanbod; eerste data & plaats:

• 'Vakoverschrijdend opvoeden tot mensenrechten en burgerzin’ op 15/01/03 van 9u tot 12u in Vlaams-Brabant.
  
• ‘Inleiding en training in werkvormen rond mensenrechten’ op 15/01/03 van 13.30u tot 16.30u in Vlaams-Brabant.
  
• 'Mensenrechten, wat zijn dat?’ op 19/03/03 van 13.30u tot 16.30u in Antwerpen.

Meer informatie over inhoud, plaats en data vind je op onze website: www.vormen.org/educatie/nascholingsaanbod.htm


2. Citaten & links universaliteit van mensenrechten

“De weerzinwekkende gebeurtenissen van 11 september waren een misdaad tegen de mensheid, welke de wereld dooreenschudden en veranderden. Niettegenstaande sprong een aantal regeringen op de kar van het 'anti-terrorisme' en greep het ogenblik aan om repressie op te voeren, mensenrechten te ondermijnen en politieke meningsverschillen te onderdrukken. De universaliteit van de mensenrechten wordt geconfronteerd met de grootste uitdaging ooit. Twee maten en twee gewichten en selectiviteit worden de norm.” (Irene Khan, Secretaris-Generaal van Amnesty International.)

Uit: ‘Geen ruilhandel tussen mensenrechten en veiligheid’: Persbericht Amnesty International van 28 mei 2002. Artikel over mensenrechtenschendingen na 11 september en schendingen in hedendaagse conflicten.

“De waarheid is helder: er zijn niet zulke rechten, en het geloof in natuurlijke rechten staat gelijk aan het geloof in heksen en eenhoorns. 'Rechten', zelfs al waren ze gebaseerd op de natuur van de mens, kunnen niet uit de feiten afgeleid worden, noch uit natuurlijke feiten, noch uit andere. Als dat wel zou kunnen, zouden we dezelfde ideeën in andere culturen aantreffen. Maar tot nu toe hebben we in geen enkele andere niet-westerse cultuur vergelijkbare ideeën gevonden.” (Alasdair MacIntyre, Moraalfilosoof)

Geciteerd in: ‘De universaliteit van de mensenrechten. Hebben twijfelaars gelijk?’ (Jos Philips), artikel uit het tijdschrift ‘Cultus’, uitgegeven door studentenvereniging Sociale Antropologie, K.U.Nijmegen. Over kritische houding van culturele antropologen tegenover universaliteit van mensenrechten, argumenten en tegenargumenten.

“Universeel, ja, maar de prijs is dat er geen sancties tegenover staan. Landen moorden een deel van hun bevolking uit, maar blijven lid van de VN. China mag in de commissie-Mensenrechten zelfs niet genoemd worden. Gaat de universaliteit niet ten koste van de geloofwaardigheid?” (De Standaard 07/09/2000) opmerking: niet duidelijk van wie dit citaat precies komt.

“Het is mijn these dat de Europese identiteit en haar onderliggende lokale identiteiten (Vlaams, Belgisch, Nederlands, Frans,…) gebaseerd zijn rond een fenomeen dat ik de "assymetrische universaliteit" noem. Dit is een discours waarin Europa (en de afzonderlijke landen) zichzelf ziet als het centrum, de kampioen van de universaliteit met al haar positieve eigenschappen (democratie, tolerantie, mensenrechten, pluralisme, …), terwijl de "Andere" onder het mom van een pluralistisch discours ten dele zijn recht op anderszijn wordt miskend.” (Sami Zemni, CIE)

Uit: ‘Is er nog plaats voor de Islam in Europa?’ (Sami Zemni, Vakgroep Studie van de Derde Wereld, RUG). Tekst over de positie van de Islam in Europa.

“Neem nu het Iraanse doodvonnis van de schrijver Salman Rushdie wegens zijn boek De Duivelsverzen. Volgens de principes van het cultuurrelativisme is deze zaak een interne kwestie die gerespecteerd moet worden op grond van de Iraanse normen en waarden. Toch kunnen wij hier in het Westen niet zeggen: ‘Kom ‘m dan maar halen. Maak ‘m maar dood. Je kunt mensen geen vrijbrief geven om zich op grond van culturele eigenheid te onttrekken aan de universele mensenrechten [ — want het alternatief is dat je die claim van universaliteit moet prijsgeven en erkennen dat die mensenrechten vooral een Noordatlantisch ideaal vertegenwoordigen] . En er zijn meer van dit soort praktische onoplosbaarheden waarmee je met het cultuurrelativisme niet uit de voeten kunt.” (Wim van Binsbergen)

Uit: ‘Filosoferen zonder grenzen. Interculturele filosofie voor beginners’ Kort artikeltje over verschillende benaderingen van cultuur, interview met cultuurfilosoof Wim van Binsbergen. Uit: Erasmus Magazine, nummer 19, 4 juni 1998, pp. 50-51


Engelstalige citaten & links

“If human rights priorities can be changed according to the interests of powerful states or the attention span of the international news media, the universality of human rights is undermined.” (Irene Khan)

Uit: Voorwoord van Amnesty International Report 2002. (Irene Khan, Secretaris-Generaal van Amnesty International).

“There is no universal culture, therefore there are no universal human rights...
Many also object to specific rights which they say reflect Western cultural bias: the right, for instance, to political pluralism, the right to paid vacations (always good for a laugh in the sweatshops of the developing world) and, most troublesome of all, the rights of women. How can women's rights be universal in the face of widespread divergences of cultural practice, when in some societies marriage is seen not as a contract between two individuals but as an alliance between lineages, and when the permissible behaviour of womenfolk is central to the society's perception of its honour?” (Shashi Tharoor)

Uit: ‘Are Human Rights universal?’ (Sashi Tharoor, Third World Traveler, New Internationalist magazine, Maart 2001). Deze vraag wordt in dit artikel beantwoord met argumenten voor en tegen, gulden middenweg is de conclusie.

“How can universal human rights exist in a culturally diverse world? As the international community becomes increasingly integrated, how can cultural diversity and integrity be respected? Is a global culture inevitable? If so, is the world ready for it? How could a global culture emerge based on and guided by human dignity and tolerance? These are some of the issues, concerns and questions underlying the debate over universal human rights and cultural relativism.”

Uit: The Challenge of Human Rights and Cultural Diversity. United Nations Background Note. (Diana Ayton-Shenker) Over de plaats en functie van mensenrechten in een steeds veranderende wereld.

"An emphasis on the community has been a key survival value for Singapore. Human rights and the rule of law, according to the "Asian view," are individualistic by nature and hence destructive of Asia's social mechanism. Increasing rates of violent crime, family breakdown, homelessness, and drug abuse are cited as evidence that Western individualism (particularly the American variety) has failed.” (Xiaorong Li)

Uit: ‘Asian Values and the universality of Human Rights’. Artikel over de conflicten tussen het Aziatische waardesysteem en de mensenrechten: conflicten op een rijtje.

“If we consider the globe as one human community and attempt to examine the enforcement of the articles of the UDH on the state level, we shall find that most of them are violated by the super powers and even by the United Nations, which declared them as rights of individuals. One can easily cite hundreds of violation examples for each article of the UDH. I invite the reader to read the 30 articles one by one and replace the words: "everyone and no one" in each article by "every state and no state" and see for him- or herself to what extent the UDH is respected when applied to the relations between states in the age of globalization.” (Samir Naim-Ahmed, July 1998 Ain Shams University, Cairo, Egypt)

Uit: ‘Human Rights in the West and the Rest’ (Samir Naim-Ahmed, Congress of the International Sociological Association, Montreal; July 26 - August 2, 1998).

3. Workshop van de maand: Limiet 20

Op 26 november schoot een 66-jarige man in Borgerhout de zoon van zijn Marokkaanse buurman neer. De rellen die volgden op deze gebeurtenis maakten dat thema’s als discriminatie, integratie, racisme, … weer in het middelpunt van de (media)belangstelling staan.

Om jongeren onrechtvaardigheid en discriminatie aan de lijve te laten ondervinden, zou je Limiet 20 kunnen spelen. In dit spel uit het educatief pakket Allemaal anders, Allemaal gelijk wedijveren drie groepen met elkaar in een reeks korte wedstrijdrondes. De bedoeling is als team 20 punten te verzamelen voor het einde van de achtste ronde. De groep die hier niet in slaagt, verliest en mag niet meer meedoen aan de rest van het spel. De verschillende rondes bestaan uit spelcompetities met namen als ‘Jacht op de drakenstraat’, ‘Ratelslang’ en ‘Chinees gefluister’.

Wat de deelnemers niet weten, is dat Limiet 20 een gemanipuleerd spel is en dat voor de jury al in het begin duidelijk is wie gaat winnen en wie zal verliezen. Ze zullen echter maar gaandeweg ontdekken dat één groep consequent meer punten krijgt dan de andere twee. Tijdens het spelen zullen er heel wat – positieve én negatieve – emoties naar voor komen. Het is dan ook belangrijk om hier tijdens de evaluatie uitgebreid bij stil te staan en aandacht te besteden aan vergelijkingen die gemaakt kunnen worden met discriminatie en onrechtvaardigheid in het echte leven.

De volledig uitgeschreven versie van deze workshop kan je op onze website vinden op volgend adres: www.vormen.org/AllemaalAnders/Limiet.htm.

4. Eindtermen burgerzin; ‘eindterm 3’ (2e graad Secundair Onderwijs)

Het is onze bedoeling de vakoverschrijdende eindtermen burgerzin in deze nieuwsbrief systematisch te behandelen. In de vorige nieuwsbrief kwamen de eindtermen 2 en 5 aan bod. In deze nieuwsbrief zullen we enkele suggesties aanreiken voor een aanpak op school voor eindterm 3.

Eindterm 3: De leerlingen kunnen het universeel karakter van mensenrechten aantonen.

Wat bedoelt men met het universeel karakter van de mensenrechten?
Universeel betekent in deze context dat mensenrechten van alle mensen, overal ter wereld zijn (zie artikel 2 en de laatste paragraaf van de preambule van de UVRM) en dat ze waarden en principes bevatten die elke mens, elke gemeenschap en elke overheid in om het even welk land moet respecteren. De basis van mensenrechten - het respect voor menselijk leven en menselijke waardigheid - kan men terugvinden in de meeste godsdiensten en filosofische stelsels en zijn dus universeel omdat ze tegemoet komen aan elementaire menselijke behoeften.

Hoe kunnen we rond deze eindterm werken in onze klas of met onze school?

• Alvorens we de elementaire menselijke behoeften kunnen herkennen, is het nodig dat we het begrip menselijke waardigheid van dichterbij bekijken. We kunnen dit doen door de leerlingen te laten nagaan wanneer zij zich gekwetst voelden en aangetast in hun waardigheid (beledigingen, vernederingen, ....) of we kunnen andere voorbeelden aanreiken die getuigen van een miskennen van de menselijke waardigheid.
  
  
• Als we die situaties niet alleen (theoretisch) inventariseren en bespreken, maar als de leerlingen ze ook kunnen ervaren, leren ze dat het respect voor de menselijke waardigheid elementair en universeel is en dat het een voorwaarde is voor vrijheid, gerechtigheid en vrede in de wereld zoals de eerste paragraaf van de preambule van de UVRM stelt.
  
  • Om de leerlingen te laten ervaren wat er gebeurt bij een gebrek aan respect voor de menselijke waardigheid kan gewerkt worden met foto’s, films of verhalen over apartheid, over de holocaust of discriminatie.
    
  • Of je kan ook een bezoek brengen aan een on-line tentoonstelling over Dachau.
    
  • Voor een meer actieve ervaring kan men een educatieve wandeling organiseren met bv. Antwerpen Averechts.
    
  • Voor een meer indringende ervaring kan een bezoek georganiseerd worden aan het Joods museum van Deportatie en Verzet of aan het fort van Breendonk.
    
    
• Tegelijkertijd wordt via deze activiteiten een bijdrage geleverd aan de eindtermen 5 en 6.
  Via oefening 2 uit ons pakket ‘Vormingswerk voor mensenrechten’ leren leerlingen het verband tussen menselijke waardigheid, menselijke behoeften en rechten. Tracht samen met de leerlingen een inventaris te maken van menselijke behoeften die moeten ingevuld worden alvorens men van menselijke waardigheid kan spreken. Laat de leerlingen vervolgens nagaan welke rechten uit de UVRM overeenkomen met welke behoeften en licht toe.
  
  
• De fundamenten van de rechten uit de UVRM zijn terug te vinden in verschillende religies. De formulering van mensenrechten is immers het resultaat van een wisselwerking van culturen en religies, alle culturen en religies worstelen met dezelfde existentiële problemen (geboorte, dood, schuld, zonde, macht, seksualiteit). Elk vanuit hun eigen context hebben zij op deze vragen een antwoord geformuleerd, de mensenrechten zijn de resultanten van al deze antwoorden.
  
  
• Als voorbeeld kan men de leerlingen in de klas de 10 geboden (zie 4dalord.net of katholieknederland.nl) laten vergelijken met de mensenrechten. Men neemt een tekst van de 10 geboden en knipt deze uit zodat men 10 kaartjes bekomt. Deze 10 kaartjes (in een andere kleur) vermengt men met de kaartjes waarop de verschillende mensenrechten staan (hier te downloaden). Laat de leerlingen een kaartje nemen en dan rondwandelen in de klas, op zoek naar de persoon die een kaartje van een andere kleur heeft dat te maken heeft met het eigen kaartje. Een bespreking kan volgen over gelijkenissen, verschillen, zaken die niet aan bod komen in het ene of het andere.
  
  
• Ook de strijd voor de mensenrechten beperkt zich niet tot het westen. Uit de biografieën van bekende mensenrechtenvoorvechters (Ghandi, Martin Luther King, Mandela) blijkt de focus op menselijke waardigheid. De kern van de mensenrechten is daarom universalistisch maar laat tegelijkertijd ruimte voor de pluraliteit van normen en waarden ('Mensenrechten tussen universaliteit en contextualisering'). Je kan de klas in groepen verdelen en hen elk één mensenrechtenvoorvechter laten kiezen. Laat hen uitzoeken voor welke mensenrechten ze opkwamen.
  
  
• Wanneer er reeds een stevige basis inzake de basisprincipes van universaliteit van mensenrechten verworven is, kan dit verder uitgediept worden aan de hand van een stellingenspel of een citatenspel. Voorzie evenveel stellingen die de universaliteit van de mensenrechten benadrukken als stellingen die het cultureel relativisme aanhangen. Door de leerlingen positie te laten kiezen voor of tegen een bepaalde stelling kan een discussie gevoerd worden. Voorbeelden van dergelijke citaten vind je onder de rubriek ‘citaten en links’.