| Niveau |
4 |
| Doelstellingen |
- Corrigeren van de beeldvorming en het begrip inzake mensenrechten: inzien dat mensenrechten niet alleen burgerlijke en politieke rechten zijn.
- Inzien dat er causale links zijn tussen economische en sociale rechten onderling en economische en sociale en burgerlijke en politieke rechten; inzien dat je in sommige situaties burgerlijke en politieke rechten nodig hebt om economische en sociale rechten te verwerven.
- Kritisch nadenken over het belang van bepaalde rechten en mening staven met argumenten.
- Weten hoe transnationale bedrijven economische en sociale rechten kunnen schenden.
- Kritische houding hebben tegenover transnationale bedrijven en deze mening kunnen verantwoorden aan de hand van voorbeelden (hier: Shell in Nigeria).
- Inzien dat schendingen van economische en sociale rechten door transnationale bedrijven en burgerlijke en politieke rechten vaak samenhangen met het politieke klimaat van een land (vb. Corruptie, eigenbelang van politici, militaire dictatuur,...)
- Inzien dat respect voor de mensenrechten heel wat oplossingen kan bieden voor sociaal-economische problemen.
|
| Onderwerpen en rechten |
- Schendingen van de meeste sociaal-economische rechten van een plaatselijke bevolkingsgroep (Ogoni in Nigeria) door de milieuvervuilingen van een transnationaal bedrijf (Shell) en de overheid.
- Schendingen van burgerlijke en politieke rechten: vooral vrijheid van meningsuiting, recht op vrijheid en veiligheid, verbod op folteringen, recht op leven,...
|
| Tijdsduur/timing |
150 minuten
Deel 1: 80 minuten
Deel 2: 70 minuten
|
| Materiaal |
- Groot lokaal
- Zoveel stoelen als aantal deelnemers
- 10-tal tafels
- bijlagen (per onderdeel wordt aangeduid welke bijlage erbij hoort)
- pen en papier, markeerstiften (voor alle deelnemers)
- Groepsgrootte
|
| Groepsgrootte |
15 – 23 deelnemers
Ideaal aantal deelnemers: 19
|
| Korte omschrijving |
In deze workshop wordt in het eerste deel kennis gemaakt met de situatie van de Ogoni, een volk in Nigeria, dat geconfronteerd wordt met milieuproblemen veroorzaakt door oliemaatschappij Shell. Aan de hand van kaartjes met feiten en gebeurtenissen wordt de hele situatie gereconstrueerd: de praktijken van Shell en de gevolgen voor het milieu, de sociaal-economische gevolgen voor de Ogoni en tenslotte de opstand van de Ogoni en de onderdrukking van deze opstand door de Nigeriaanse overheid. Ook wordt er in dit deel gezocht naar de mensenrechtenschendingen in deze gebeurtenissen.
In het tweede deel wordt via een rollenspel nagegaan hoe de situatie gered had kunnen worden, hoe deze grove mensenrechtenschendingen vermeden hadden kunnen worden. De verschillende partijen in het hele verhaal (de Ogoni, Shell en de Nigeriaanse overheid) zoeken in dit rollenspel (‘een paneldiscussie in een Britse talkshow’) naar oplossingen voor de problemen.
|
| Voorbereiding |
Deel 1: Het Ogoni-Shellverhaal
- Voorbereiding van het lokaal: In het lokaal moeten 3 hoeken voorbereid worden. Zet in elke hoek een 3-tal tafels op een rij zodat er ruimte genoeg is om kaartjes uit te spreiden. Hang boven de tafels in elke hoek één blad met een korte omschrijving van de 3 thema’s. (Bijlage 2)
- Verdeling van de kaartjes ‘feiten en gebeurtenissen’ (bijlage 3):
- Kopieer de kaartjes op stevig papier of karton en knip ze uit.
- Er zijn 19 kaartjes. Het ideale aantal deelnemers zou dus 19 zijn. Als dit niet het geval is, kunnen de kaartjes op de volgende manier verdeeld worden:
- Indien er minder dan 19 deelnemers zijn, zullen sommige deelnemers meer dan één kaartje krijgen. Kies voor de deelnemers die je 2 kaartjes geeft, kortere teksten. Dit moeten wel kaartjes uit hetzelfde thema zijn!
- Indien er meer dan 19 deelnemers zijn, kan je de kaartjes met een langere tekst aan 2 deelnemers geven. Zij zullen dan met 2 moeten samenwerken voor de opdrachten die bij de kaartjes horen.
Deel 2: rollenspel paneldiscussie talkshow
- In het tweede deel worden er nieuwe groepen gevormd. Het aantal groepen en de grootte van de groepen is afhankelijk van het aantal deelnemers.
- De deelnemers worden ingedeeld in groepen van 5 à 6 personen.
- Zorg ervoor dat elke groep rond een tafel kan zitten. Zorg er ook voor dat de groepen niet te dicht bij elkaar zitten zodat ze elkaar niet kunnen horen of storen.
- Kopieer de rolbeschrijvingen op karton of stevig papier: voor elke groep een reeks rolbeschrijvingen. Verdeel de rolbeschrijvingen willekeurig. Vertel er niet bij wie welke rol heeft. Zeg dat de deelnemers hun rol aandachtig moeten lezen maar er niets over mogen zeggen tegen de overige groepsleden.
- Geef elke groep het blad met een overzicht van de feiten die zich afspeelden tot en met de grote Ogoni-betoging (januari 1993) (bijlage 7).
- Geef elk groepslid, nadat je de algemene uitleg gegeven hebt, de lijst met argumenten voor zijn of haar rol (bijlage 6).
|
Inleiding (5’)
Begeleider vertelt iets over de geschiedenis en het politiek-economische klimaat in Nigeria. (Bijlage 1)
Deel 1 (75’)
Fase 1 (10’)
Alle deelnemers lezen de tekst op de kaartjes die ze ontvangen hebben, aandachtig.
Vervolgens gaan ze naar de 3 hoeken van het lokaal en lezen ze de omschrijvingen van de 3 thema’s die in het lokaal omhoog hangen. Alle deelnemers zoeken uit onder welk thema ze de inhoud van hun kaartje(s) kunnen onderbrengen. Ze gaan vervolgens bij één van de 3 thema’s staan en leggen hun kaartje op de tafel, zodat iedereen de tekst kan lezen. Iedereen onthoudt goed welk kaartje van hem of haar is!!!
Fase 2 (10’)
Als alle deelnemers een positie in het lokaal ingenomen hebben en er 3 groepen gevormd zijn, vergelijken ze de inhoud van hun kaartjes met die van de andere deelnemers in hun groep. De deelnemers vertellen in het kort aan elkaar wat de inhoud van hun kaartje is. De deelnemers die ontdekken dat ze in de verkeerde groep zitten, proberen alsnog de juiste groep op te zoeken.
Het is de bedoeling dat de deelnemers in deze fase kennis maken met de inhoud van de andere kaartjes in hun groep.
De deelnemers van de groep met het derde thema (‘protesten van de Ogoni’) leggen de kaartjes ondertussen ook in chronologische volgorde op tafel (rangschikken volgens jaartal en evt. maand).
Fase 3 (20’): Opdrachten
Ondertussen gaat de begeleider na of iedereen in de juiste groep zit. Ook geeft hij elke groep een algemene opdracht en een specifieke opdracht. Je kan deze opdrachten best in elke groep afzonderlijk geven, terwijl je nagaat of iedereen in de juiste groep zit.
Algemene opdracht:
Elke deelnemer maakt een korte (evt. schriftelijke) samenvatting van de inhoud van zijn of haar kaartje. Het is de bedoeling dat in de volgende fase iedereen in enkele woorden de feiten op zijn of haar kaartje meedeelt aan alle deelnemers zodat iedereen een zicht heeft op de feiten en de gebeurtenissen in Ogoniland.
Specifieke opdrachten:
In elke groep wordt op voorhand een mensenrechtenrapporteur aangeduid: iemand die de geschonden mensenrechten noteert en in de rapportagefase aan de gehele groep een overzicht geeft van de geschonden mensenrechten.
- groep 1 (Praktijken van de oliemaatschappijen en gevolgen voor milieu): Deze groep gaat na welke principes van de Verklaring van Rio inzake Milieu en Ontwikkeling geschonden worden. De groep zoekt 5 beginselen in de verklaring die uitdrukkelijk geschonden worden in Ogoniland. Benadruk wel dat de verklaring van Rio de Janeiro geen mensenrechtenverdrag is maar een reeks van internationale principes, vastgelegd op de conferentie voor milieu en ontwikkeling van de Verenigde Naties in 1992. Deze principes zijn internationale afspraken voor duurzame ontwikkeling die (nog) niet juridisch afdwingbaar zijn maar wel de internationale samenwerking moeten bevorderen. (bijlage 4 a)
- groep 2: Deze groep gaat na welke economische en sociale rechten geschonden worden in hun verzameling van feiten en gebeurtenissen. De deelnemers maken hiervoor gebruik van het verdrag voor economische en sociale rechten, eventueel een vereenvoudigde versie. (bijlage 4b)
- groep 3: Deze groep gaat na welke burgerlijke en politieke rechten van de Ogoni geschonden werden tijdens de gebeurtenissen in de jaren ’90. De deelnemers maken hierbij gebruik van het verdrag voor burgerlijke en politieke rechten. (bijlage 4c)
Fase 4 (15’) Rapportage
In deze fase is het de bedoeling dat de deelnemers een algemeen beeld krijgen van het gehele Ogoni-Shell-verhaal. Elke deelnemer geeft in enkele woorden een samenvatting weer van de feiten op zijn of haar kaartje, zodat:
iedere deelnemer een zicht heeft op de praktijken van Shell en de gevolgen daarvan voor het milieu.
iedere deelnemer een zicht heeft op de sociaal-economische gevolgen voor de Ogoni
iedere deelnemer een zicht heeft op de opstand van de Ogoni en de manier waarop de opstand onderdrukt werd door de Nigeriaanse overheid en Shell.
Benadruk dat de korte samenvatting van de kaartjes in een vloeiende beweging achter elkaar verteld moet worden, zodat de deelnemers uit de andere themagroepen geconcentreerd blijven luisteren.
De begeleider moedigt de deelnemers aan om eventueel nog vragen te stellen aan elkaar over de feiten en de verbanden tussen de verschillende feiten. De begeleider beklemtoont dat het zeer belangrijk is dat iedereen een goed zicht heeft op de verschillende gebeurtenissen. Hiaten kunnen door de deelnemers zelf aangevuld worden. Uiteraard kan de begeleider inspringen als er iets onduidelijk blijft.
Overzicht van de mensenrechtenschendingen: iedere groep geeft een overzicht van de mensenrechtenschendingen en toont dit aan aan de hand van voorbeelden.
opmerking: in ‘tips voor de begeleider’ worden alle mensenrechten-schendingen in deze situatie op een rijtje gezet.
Fase 5 (25’): Nabespreking
Vragen die hierbij kunnen gesteld worden:
Wie was er verantwoordelijk voor de mensenrechtenschendingen? (Shell door haar praktijken in de olie-industrie en de Nigeriaanse overheid, door enerzijds de ogen te sluiten voor de milieuproblemen en de gevolgen daarvan voor de Ogoni en anderzijds door de opstand van de Ogoni op een gewelddadige manier te onderdrukken.)
Hoe kan milieuvervuiling leiden tot schendingen van economische en sociale rechten? (milieuproblemen leiden tot gezondheidsproblemen (lucht,- water-, bodemvervuiling) voedselproblemen (vb. onvruchtbare gebieden, vervuiling van vis, verlies van inkomen met andere sociaal-economische problemen tot gevolg ...)
Waarom zijn de Ogoni in opstand gekomen? Wat heeft dit met mensenrechtenschendingen te maken? (Ogoni zijn in opstand gekomen tegen de schendingen van hun economische en sociale rechten)
Hoe werden er bij de onderdrukking van de opstand mensenrechten geschonden? (zie ‘tips voor de begeleider’)
Hoe had de regering heel wat mensenrechtenschendingen kunnen voorkomen? (De regering had sneller moeten ingrijpen: milieunormen opleggen, Shell dwingen tot betalen van compensaties, door het recht op vrijheid van meningsuiting te respecteren, de opstand toe te laten, er oor voor te hebben en op de eisen van de Ogoni in te gaan.)
Wat is het verband tussen deze mensenrechtenschendingen en het politieke klimaat in Nigeria? (militaire dictatuur, geen democratie, veel corruptie: politici denken aan eigen voordeel, zoveel mogelijk winst uit olie-industrie, eigenbelang boven belang van het volk,...)
Ken je gelijkaardige gebeurtenissen (over andere multinationals, elders in de wereld?)
Deel 2: rollenspel – een Talkshow (70’)
Verschillende rollen:
De moderator van de talkshow
2 MOSOP-leden (Movement for the Survival of Ogoni People)
De woordvoerder van Shell Nigeria
1 of 2 woordvoerder(s) van de Nigeriaanse overheid (afhankelijk van de groepsgrootte)
Fase 1 (5’)
De begeleider beschrijft de situatie waarin het rollenspel zich afspeelt en geeft de opdrachten. Deelnemers worden verdeeld in groepen van 5 à 6 personen.
Situatie:
“Vandaag, 10 januari 1993, zijn jullie te gast in de Britse talkshow ‘let’s talk about Africa’ op BBC World waarin actuele gebeurtenissen in Afrika besproken worden met verschillende partijen. Alle betrokken partijen kunnen er hun mening kwijt, er wordt bovendien gezamenlijk naar een oplossing gezocht.
Een kleine week geleden (op 6 januari 1993) vond in Ogoniland de protestmars Ogoni Day March plaats, een grote betoging waaraan maar liefst 300.000 van de 500.000 Ogoni’s deelnamen. Deze betoging kreeg heel wat internationale media-aandacht. De grieven van de Ogoni begonnen stilaan door te dringen tot de internationale media, de wereld heeft nu eindelijk weet van de praktijken van Shell en de gevolgen daarvan voor de Ogoni in Nigeria.”
Opdracht:
Alle betrokken partijen worden in de talkshow uitgenodigd zodat gezamenlijk naar oplossingen gezocht kan worden. Jullie krijgen eerst een 20-tal minuten persoonlijke voorbereiding op de opnames van de talkshow. Neem tijdens deze voorbereiding je rol nog eens goed door. Lees aandachtig de argumenten (bijlage 5), duid eventueel de belangrijkste zaken aan. Je kan ook gebruik maken met de lijst met gebeurtenissen voor de betoging (Bijlage 7). Het is de bedoeling dat jullie je na deze voorbereidingsfase sterk genoeg voelen om de discussie aan te gaan met de verschillende partijen.
Opmerking: het argumentenblad, de rolbeschrijving en eventuele notities mogen tijdens het rollenspel gebruikt worden. (bijlage 5: rolbeschrijvingen, bijlage 6: lijst met argumenten, bijlage 7: gebeurtenissen voor januari 1993)
Alles wat jullie zeggen is heel belangrijk voor de toekomst van de Ogoni, van Shell en voor het land Nigeria. Zorg ervoor dat er goede afspraken uit de bus komen zodat jullie toekomst verzekerd wordt. Probeer alle fouten uit het verleden recht te zetten en oplossingen te bedenken voor problemen uit het verleden. Zet alles op papier!!! De afspraken die jullie maken zijn heel belangrijk, de hele wereld kijkt namelijk mee... De publieke opinie zal zeker en vast beïnvloed kunnen worden!
Opmerking: Benadruk dat de datum waarop de talkshow uitgezonden wordt, 10 januari 1993 is. Dit wil dus zeggen dat alle gebeurtenissen in de realiteit die na deze datum plaatsvonden, in de situatie voor het rollenspel nog niet plaatsgevonden hebben. De laatste reële gebeurtenis is dus de Ogoni Day March. Het scenario na de betoging kan dus in deze fictieve situatie nog steeds een positieve wending krijgen.
Fase 2 (20’)
De deelnemers bereiden zich voor op hun rol. Ze verdiepen zich in de situatie en de argumenten die ze zouden kunnen gebruiken. Ze kunnen hierbij notities maken, passages in de lijst met argumenten (bijlage 5) aanduiden die van pas zouden kunnen komen,...
Fase 3 (20’)
Het rollenspel wordt gespeeld. De paneldiscussie wordt zogezegd rechtstreeks uitgezonden op BBC World.
Het is de bedoeling dat elke groep tegelijkertijd het rollenspel speelt, de verschillende groepen moeten dus niet naar elkaars rollenspel kijken.
De moderator van de talkshow krijgt ook de opdracht om de gehele discussie binnen de groep nauwlettend te volgen, te observeren hoe de verschillende rollen reageren op de argumenten die gegeven worden en de beslissingen en afspraken te noteren. Ondertussen moet de moderator ook het panelgesprek blijven sturen en op gang houden door vragen te stellen (voorbeelden zie rolbeschrijving)
Na 20 minuten is het rollenspel afgelopen. De moderator zorgt er ook voor dat de discussie afgerond is na 20 minuten en dat er dan afspraken op papier staan.
Fase 4 (25’)
Evaluatie van het rollenspel:
Alle groepen luisteren aandachtig naar elkaar terwijl de moderator van elke groep verslag uitbrengt.
De woordvoerder (moderator) van elke groep vertelt kort:
wat de afspraken zijn die gemaakt werden, hoe de problemen in Ogoniland opgelost zullen worden
hoe de verschillende rollen reageerden op argumenten van anderen, of ze zich goed konden verdedigen, wie zich het beste kon verdedigen
wat de algemene sfeer was tijdens de discussie
De afspraken die in de verschillende groepen op papier gezet werden, worden vergeleken.
De andere rollen van elke groep vertellen kort:
hoe ze zich voelden tijdens de discussie
of ze zich goed konden verdedigen
of ze zich goed voelden bij de argumenten die ze aanhaalden, of ze er zelf achter stonden.
Vervolgens stelt de begeleider volgende vragen aan de hele groep:
Is het gelukt om afspraken op papier te zetten?
Zouden deze afspraken in de realiteit haalbaar zijn?
Wie moet het meeste water bij de wijn doen?
Waar is het precies fout gegaan in de realiteit? Vergelijk jullie afspraken eens met de realiteit.
Hoe stellen jullie je de situatie voor indien de realiteit overeen kwam met de afspraken die jullie net gemaakt hebben?
Welke mensenrechten werden er dan gerespecteerd?
Hoe zou je volgende uitspraak linken aan deze situatie: Mensenrechten verwerven met mensenrechten (in deze situatie werd geprobeerd om met burgerlijke en politieke rechten (o.a. recht op vrije meningsuiting,...) economische en sociale rechten te verwerven (recht op gezondheid, behoorlijke levensstandaard,...) Deelnemers moeten dus inzien dat bepaalde burgerlijke en politieke rechten noodzakelijk kunnen zijn om andere rechten te verwerven...)
| Tips voor de begeleider |
De mensenrechtenschendingen op een rijtje:
Thema 1: Praktijken van de oliemaatschappijen en de milieu-gevolgen:
Belangrijkste schendingen van de principes van de verklaring van Rio de Janeiro (Bijlage 4a) (vooral de beginselen waarin verantwoordelijkheid van de staat centraal staat en concreet beschreven wordt)
Beginselen:
- 2. recht om eigen hulpbronnen te exploiteren maar plicht om milieunormen te respecteren...
- 4. belang van milieubescherming om duurzame ontwikkeling te bereiken
- 7. samenwerking tussen staten om gezondheid en ecosysteem te behouden, te beschermen en te herstellen,...
- 10. burger heeft recht op deelname aan milieubeleid, burger heeft recht op informatie m.b.t. milieu(vervuiling)
- 11. effectieve milieuwetgeving moet vastgesteld worden.
- 13. staten moeten wetten ontwikkelen betreffende schadevergoeding voor milieuschade.
- 16. vervuiler verantwoordelijk voor kosten van verontreiniging
- 23. milieu en natuurlijke hulpbronnen van volken moeten beschermd worden.
Andere beginselen mogen natuurlijk ook altijd aangehaald worden door de deelnemers, zolang ze het verband tussen de schending van het principe en de Ogoni-Shellsituatie kunnen aantonen. Vraag dus steeds naar de motiveringen waarom een bepaald principe aangehaald wordt.
Thema 2: Sociale en economische gevolgen voor de Ogoni
Belangrijkste schendingen van sociale en economische rechten o.b.v. Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten (Bijlage 4b)
- Afsluiten van voedselbronnen: schending art. 11
- Gevolgen voor de gezondheid: schending art. 12
- Gevolgen voor vrouwen in het bijzonder: schendingen van art. 6, art. 10, art. 11, art. 12, art. 13
- Prostitutie, verkrachtingen en vaderloze kinderen: schending van art. 10
Thema 3: Reacties en protesten van de Ogoni
Opmerking: lees best de infotekst: ‘Relatie tussen burgerlijke en politieke rechten en economische en sociale rechten’ (eerste hoofdstuk, economische en sociale rechten algemeen)
Belangrijkste schendingen van burgerlijke en politieke rechte o.b.v. het Internationaal Verdrag inzake Burgerlijke en Politieke Rechten:
- Ogoni kunnen niet mee genieten van natuurlijke rijkdom olie: Art. 1.2.
- moord op Ogoni: Art. 6
- martelingen van gevangengenomen Ogoni: Art. 7
- willekeurige arrestaties van Ogoni, MOSOP-leden: Art. 9
- mishandeling van gevangenen: Art. 10.1.
- De opstand wordt gewelddadig onderdrukt, Ogoni mogen niet opkomen voor hun mening: Art. 19
- Ogoni’s die (vermoedelijk) lid zijn van MOSOP worden gearresteerd: Art. 22
|
|