RECHT-vaardig, menswaardig: Inleiding

RECHT-vaardig, menswaardig: Inleiding

Inleiding

Er is duidelijk iets mis met de beeldvorming over mensenrechten: ten onrechte worden mensenrechten al te zeer vereenzelvigd met burgerlijke en politieke rechten, zoals het recht op vrije meningsuiting, het recht op privacy, het recht op vrijheid van godsdienst,... Ook worden mensenrechten eerder in verband gebracht met begrippen als slavernij, foltering of gewetens-gevangenen dan met armoede, globalisering of ontwikkeling. Dit is dan ook de eerste reden waarom we dit educatieve pakket geschreven hebben. We willen met de handleiding ‘RECHT-vaardig, menswaardig’ de economische en sociale rechten een evenwaardige plaats geven binnen mensenrechteneducatie.

Mensenrechten en ontwikkeling

Mensenrechten en ontwikkeling kunnen niet los van elkaar gezien worden. Meer nog, mensenrechten kunnen een belangrijke rol spelen bij ontwikkelings-doelstellingen. De basisideeën van ontwikkeling komen grotendeels overeen met de basisdoelstellingen van alle mensenrechtenverklaringen. Zowel ontwikkelingsdoelstellingen als mensenrechten reflecteren een fundamenteel engagement om vrijheid, welzijn en waardigheid van alle individuen in alle maatschappijen te promoten.

De ontwikkelingssamenwerking wordt steeds meer vanuit een mensen-rechtendiscours benaderd. Thema’s uit de ontwikkelingssamenwerking zoals voedselzekerheid, onderwijs, gezondheidszorg, werkgelegenheid en arbeidsomstandigheden komen overeen met de thema’s die aan bod komen in de economische en sociale rechten: recht op voedsel, recht op onderwijs, recht op gezondheidszorg, recht op werk,... In een mensenrechtenbenadering van ontwikkeling worden slachtoffers rechthebbenden en regeringen de verantwoordelijken om die rechten de eerbiedigen, te bevorderen, te beschermen en te vervullen, om het met de woorden van Han Verleyen uit te drukken. In een ontwikkelingsproces staat de verwezenlijking van economische en sociale rechten impliciet of expliciet centraal. Bovendien is de verwezenlijking van economische en sociale rechten niet mogelijk zonder ontwikkeling. En dan mogen we niet vergeten dat ontwikkeling zelf een mensenrecht is.

Mensenrechten en ontwikkelingseducatie

Om aan te tonen wat dan het verband is tussen ontwikkelingseducatie en mensenrechteneducatie, leggen we kort uit wat er eigenlijk met ontwikkelingseducatie bedoeld wordt, vervolgens geven we u een definitie van mensenrechteneducatie.

De term ontwikkelingseducatie wordt in het ‘ontwerpdecreet voor ontwikkelingseducatie’ omschreven als: ‘Een activiteit die ernaar streeft de houdingen en de gedragingen van mensen te veranderen opdat zij zouden meewerken aan de opbouw van een meer solidaire mondiale samenleving. Dit impliceert een individuele actie met als doel het creëren en versterken van een breed maatschappelijk draagvlak voor internationale solidariteit.’

Ontwikkelingseducatie streeft uiteraard een brede waaier aan doelstellingen na. Toch zullen de meeste erop gericht zijn om meer solidariteit te creëren, nieuwe visies op ontwikkelingssamenwerking te vormen, nieuwe inzichten in Noord-Zuidverhoudingen te verwerven, veranderingen teweeg te brengen in attitudes en gedragingen, aanzetten tot actie ...

VORMEN vzw definieert mensenrechteneducatie als het geheel van activiteiten die ontworpen worden om mensen in staat te stellen:

kennis te verwerven van en inzicht te verkrijgen in de mensenrechtenbegrippen en mensenrechtenverdragen;

waarden en houdingen te verwerven die leiden tot respect voor mensenrechten;

de vaardigheden te verwerven nodig voor het eerbiedigen en doen eerbiedigen van mensenrechten;

actie te ondernemen ter bescherming van mensenrechten.

Volgens deze definitie gaat mensenrechteneducatie niet alleen over mensenrechtenstandaarden en -procedures maar ook over waarden en normen. Mensenrechteneducatie stelt mensen in staat om kennis, inzichten, vaardigheden en attitudes te verwerven. Mensenrechteneducatie linkt rechten aan verantwoordelijkheden. Deze doelstellingen vinden we ook terug in de ontwikkelingseducatie.

Mensenrechteneducatie brengt mensenrechten bovendien in verband met de realiteit. Economische en sociale rechten kunnen dus niet los gezien worden van thema’s als ontwikkeling, Noord-Zuidverhoudingen, globalisering, armoede, kinderarbeid, sociale uitsluiting, uitbuiting,... Als we schendingen van economische en sociale rechten liëren aan concrete situaties, komen we automatisch bij deze thema’s terecht. Mensenrechteneducatie streeft met andere woorden dezelfde doelstellingen na als ontwikkelingseducatie. Beide vormen van educatie willen dezelfde veranderingen teweeg brengen. Beiden promoten waarden als menselijke waardigheid, respect, solidariteit en verantwoordelijkheid.

Als de ontwikkelingseducatie expliciet haar strategieën, methoden en activiteiten aan mensenrechten lieert, zouden haar doelstellingen nog beter verwezenlijkt kunnen worden.
De integratie van mensenrechten in ontwikkelingseducatie vermijdt het gevaar van een ‘liefdadigheidsbenadering’ van ontwikkeling, zowel in termen van waarden (‘geven aan de armen’) als in termen van ontwikkelingsbeleid (ontwikkeling als synoniem van ontwikkelingsprojecten). Daarnaast vermijdt deze benadering ook het wijdverspreide gevaar van een exotische ervaring als het gaat om kennis en begrip van andere culturen.
Omdat mensenrechten een concrete basis kunnen bieden voor de doelstellingen van ontwikkeling, kan educatie over economische en sociale rechten een inzicht bieden in en een bewustzijn creëren van het belang van ontwikkeling.