| Startpagina VORMEN vzw | Startpagina RECHT-vaardig | Vorige | Volgende | Overzicht workshops | Inhoudstafel |
|
RECHT-vaardig, menswaardig: Globalisering |
De betekenis van het begrip ‘globalisering’
Globalisering is een moeilijk te omschrijven begrip. Het is eigenlijk een proces van wereldwijde interactie tussen mensen, bedrijven, regeringen en culturen gedreven door de informatie- en communicatietechnologie en door investeringen en internationale handel. We zullen de belangrijkste aspecten van globalisering hieronder even op een rijtje zetten.
Globalisering bevordert een toenemende mobiliteit van mensen: luchtverkeer bijvoorbeeld is nog nooit in de geschiedenis zo belangrijk geweest. Niet alleen mensen reizen de hele wereld rond, ook informatie en communicatie steken vlotjes de grenzen over. En het is mogelijk om door middel van computers te praten met mensen uit bijna elk land ter wereld. Het internet speelt hierin natuurlijk de grootste rol.
Bedrijven worden bovendien ook niet meer gekoppeld aan één bepaald land maar hebben vestigingen en fabrieken in de hele wereld. Internationale allianties tussen bedrijven komen meer en meer voor (denk bijvoorbeeld aan de telecommunicatie- en voedselindustrie). Allerlei producten van allerlei merken zijn te koop over bijna heel de wereld. Deze liberalisering van de handel is dus een wezenlijk onderdeel van de betekenis van globalisering, voor sommigen zelfs de enige.
Op cultureel vlak is onze westerse cultuur (denk maar aan muziekculturen, jongerenculturen, mode,...) terug te vinden in alle uithoeken van de wereld, maar ook omgekeerd komen niet-westerse culturen in alle vormen terug in de westerse wereld (denk maar aan de talrijke ‘exotische’ restaurantjes, wereldmuziekfestivals,...). Culturele uitwisseling in alle richtingen is dus ook een wezenlijk aspect van globalisering.
Kortom, globalisering houdt in dat de wereld klein geworden is, sommigen zeggen zelfs dat de wereld een dorp is.
Wat zijn de belangrijkste uitdagingen van de globalisering?
Er heerst heel wat discussie over de huidige en de mogelijke latere gevolgen van globalisering. We kunnen vele netelige vraagstukken hiermee in verband brengen en in veel gevallen bestaan er geen duidelijke antwoorden. Talloze sectoren en individuen zoals mensenrechtenactivisten, geleerden, economisten, onderzoekers en sociologen die zich zorgen maken over de negatieve gevolgen ervan, hebben enkele van de volgende kwesties aangewezen als belangrijke uitdagingen:
1. Rol van de staat herdefiniëren: waar regeringen steeds minder controle hebben over belangrijke beslissingen die hun economie en bijgevolg het welzijn van hun volk kunnen beïnvloeden, hebben de machtigste transnationale bedrijven (of multinationals), intergouvernementele organisaties (Wereldbank, IMF, WTO) en private financiële instellingen een toenemende invloed en zijn ze geneigd op te treden als regeringen. Dit is de reden waarom gezegd wordt dat de staatssoevereiniteit vermindert. Hun oorspronkelijke rol moet opnieuw gedefinieerd worden.
2. Meer aandacht voor mensenrechten: economische belangen nemen meer en meer de bovenhand op politieke en sociale belangen. Vermits privé-bedrijven, nationale en regionale intergouvernementele organisaties in toenemende mate een overheersende rol gaan spelen in staten en op wereldvlak (zie eerste puntje), bestaat het risico dat economische en financiële aspecten als enige bekommernissen van deze instellingen de overhand zullen krijgen en dat andere fundamentele kwesties die te maken hebben met gezondheid of milieu en sociale aangelegenheden genegeerd zullen worden.
Een specifiek kenmerk van de liberalisering van de handel is dat transnationale bedrijven geneigd zijn te verhuizen naar landen die verhoudingsgewijs betere voordelen bieden. Concreet wil dit zeggen: lagere lonen voor werknemers, minder strikte arbeidswetgeving, soepelere arbeidsvoorwaarden, onbestaande of niet-toegepaste milieuwetgeving, lagere belastingen en vermindering van sociale uitgaven zoals werkloosheidsverzekering, gezondheidszorg,… In deze omstandigheden komt men gemakkelijk tot de conclusie dat mensenrechten sterk onder vuur komen te staan, vooral (maar niet uitsluitend) de economische en sociale rechten. Meer aandacht naar respect voor de mensenrechten is dus een belangrijke uitdaging voor de globalisering.
3. Meer duidelijkheid over internationale instellingen en verantwoordelijkheid voor regeringen: regeringen, openbare instellingen, deskundigen van de nationale bank… (diegene aan wie van oudsher beslissingen over de toekomst van hun land en volk werden toevertrouwd) hebben in sommige gevallen minder verantwoordelijkheid dan vroeger. Vermits zij het volk verantwoording verschuldigd zijn, worden vele van hun handelingen en beslissingen gecontroleerd, maar dit is niet het geval voor transnationale ondernemingen of internationale en regionale genootschappen. In het geval van schendingen van de mensenrechten bijvoorbeeld, is het bijna onmogelijk om hen verantwoordelijk te stellen en hun handelen te controleren. Bovendien is de manier waarop beslissingen genomen worden in internationale genootschappen tamelijk obscuur. In de Wereldhandelsorganisatie bijvoorbeeld worden sommige besluiten achter gesloten deuren genomen, na ingewikkelde informele of formele multilaterale onderhandelingen. Daar bovenop kunnen in de praktijk niet alle landen vertegenwoordigers naar WTO-vergaderingen sturen zodat landen die benadeeld worden door bepaalde beslissingen zich niet kunnen verdedigen.
4. Behoud van verschillende culturen: Sommigen vrezen dat globalisering uiteindelijk zal leiden tot éénzelfde cultuur, tot het creëren van dezelfde sociale gedragspatronen, tot het eten van hetzelfde voedsel, het luisteren naar dezelfde muziek, het bekijken van dezelfde films,... Globalisering zou stilaan de eigenheid van een land ontkennen en de inwoners het recht op een eigen cultuur ontzeggen.De belangrijkste internationale en regionale intergouvernementele instellingen die bijdragen tot de liberalisering van de handel en de gevolgen van globalisering op economisch vlak:
De Wereldhandelsorganisatie (zie hoofdstukje over de Wereldhandelsorganisatie of WTO)
Internationale Financiële Instellingen (IFI’s):
Het Internationaal Monetair Fonds: Het IMF heeft aan het eind van de jaren zeventig de schulden overgenomen die ontwikkelingslanden hadden bij commerciële banken. Deze laatsten zagen geen heil meer in het verlenen van kredieten aan de schuldenlanden. Daarmee is het IMF samen met de Wereldbank momenteel de grootste crediteur van ontwikkelingslanden en kan zodoende ook eisen stellen aan het interne economische en samenhangend politieke beleid van de debiteurenlanden.
De Wereldbank: De Wereldbank richt haar aandacht vooral op ontwikkelingslanden ter ondersteuning van economische groei en sociale vooruitgang. Daarvoor bedient de Wereldbank zich van drie middelen, te weten,
b) geven van advies en verzamelen van informatie; en
c) bevorderen van privé-investeringen. De laatste tien jaar zijn die privé-investeringen relatief belangrijker geworden dan de bilaterale financiële relaties tussen regeringen.Het Wereld Economisch Forum. Dit is een private organisatie die de 2000 machtigste bedrijven ter wereld samenbrengt. Ze komt elk jaar samen in Davos, Zwitserland.
Regionale handelsblokken zoals de Europese Unie, Het Noord-Amerikaans vrijhandelsverdrag (NAFTA) en de Economische Samenwerking in het Aziatisch-Stille Zuidzeegebied (APEC).
Enkele van de veronderstelde positieve kanten van de globalisering
1. Het herdefiniëren van burgerschap: burgerschap krijgt een nieuwe omvang, die wereldburgerschap wordt genoemd. Het verbindt zich met het traditionele concept van burgerschap, verbonden met het uitoefenen van politieke en wettelijke rechten en plichten zoals stemrecht. Wereldburger zijn vandaag betekent inderdaad kritischer zijn over wat we verbruiken, over de omstandigheden waarin producten geproduceerd werden en meer bewust zijn van mondiale kwesties zoals de invloed van armoede op de wereld, milieuproblemen of geweld. Bovendien stellen sommigen dat sociale en culturele globalisering het tegendeel van homogeniteit betekent; dat integendeel nieuwe gebruiken, identiteiten en culturen ontstaan als resultaat van het interactieproces.
2. Toenemende mobiliteit en snellere communicatie: ondanks de duidelijk groeiende technologische kloof tussen rijk en arm (één van de belangrijkste nadelen van deze trend) is één van de positieve gevolgen van het openstellen van grenzen en de ontwikkeling van internet en andere technologieën dat het steeds makkelijker geworden is, te reizen van het ene naar het andere land en contacten te onderhouden met mensen over de hele wereld. Dit geeft ons de gelegenheid te delen en van elkaar en andere culturen te leren; hopelijk kunnen deze ervaringen leiden tot meer tolerantie en respect.
3. Het geleidelijk openstellen van grenzen: globalisering zou de ontwikkeling en implementatie van transnationale en regionale juridische systemen ter bescherming van de mensenrechten, die mensenrechtenschendingen kunnen rechtzetten, moeten vergemakkelijken. Het Europees Hof voor de rechten van de mens is een voorbeeld van een zeer efficiënt regionaal systeem voor het beschermen van de mensenrechten.
4. Het creëren van meer werkgelegenheid: de verplaatsing van productie (fabrieken van multinationals) naar het Zuiden (Azië, Afrika, Zuid-Amerika) creëert werkgelegenheid in deze landen. Als de mensenrechten gerespecteerd zouden worden (o.a. eerlijke lonen, redelijke werktijden,...) zou dit heel wat mogelijkheden met zich meebrengen voor deze mensen. Maar vooraleer we dit aspect als ‘positief effect van globalisering’ kunnen omschrijven, is er nog een hele weg af te leggen.
De anders-globalistische beweging
Als antwoord op de financiële en economische globalisering en uit schrik voor de gevolgen ervan, zijn belangrijke sectoren van de maatschappij begonnen met het organiseren van een wereldbeweging om een ‘vermenselijking van de globalisering’ op gang te brengen. Deze internationale beweging, gewoonlijk anders-globalistische beweging genoemd, verenigt vakbonden, niet-gouvernementele organisaties (NGO’s), politici, mensenrechtenactivisten, geleerden, vrouweninstellingen enz… kortom, een brede waaier aan instellingen en individuen. Deze andersglobalisten stellen belang in de opbouw van een rechtvaardigere wereld die volgens hen niet kan bestaan zolang neoliberalisme, deregularisering en privatisering de belangrijkste motoren van de economische globalisering zijn. Ze pleiten voor globalisering met een menselijk gelaat. Sommige van deze groepen hebben hun ongenoegen willen tonen door deel te nemen aan grote protestacties tijdens vergaderingen georganiseerd door de G7+1 en andere instellingen die zulke fenomenen bevorderen. Jammer genoeg waren de gewelddadige incidenten die een heleboel materiële schade hebben veroorzaakt het meest zichtbare aspect bij zulke gebeurtenissen en worden deze andersglobalisten door de media vaak in een negatief daglicht gesteld.
Deze beweging is zichzelf ook geleidelijk aan het organiseren. Het Wereld Sociaal Forum kwam samen in Porto Alegre, in Brazilië, “parallel” met de vergadering van het Wereld Economisch Forum in Davos, Zwitserland en gaf aan duizenden afgevaardigden van burgerorganisaties de gelegenheid om kwesties die verband houden met globalisering en zijn gevolgen te analyseren en alternatieven te bestuderen. Onder de slogan “Een andere wereld is mogelijk” waren enkele van de talrijke kwesties die besproken werden: de hervorming van de Wereldhandelsorganisatie, het verdedigen van mensenrechten (in het bijzonder economische en sociale rechten en milieurechten) en schuldvermindering voor de Derde Wereld.
Tot slot kunnen we Xavier Godinot van ATD Quart Monde citeren:
“Globalisering is zowel een collectieve uitdaging
als een uitnodiging voor elk van ons
om nieuwe manieren uit te vinden
om wereldburger te zijn.”