GÁBOR GOMBOS - HONGARIJE PÉCS, 8 AUGUSTUS 1961

Gábor Gombos is een Hongaarse advocaat die de rechten van psychiatrische patiënten beschermt. Hij is zelf een ex-patiënt en werkt nu aan de hervorming van de psychiatrische gezondheidssector in Hongarije. Hij was een van de stichters van een uitgebreid netwerk over Europa dat streeft naar een betere behandeling van patiënten en betere opleidingen voor verzorgers.

Leven

Doordat zijn moeder zwaar depressief was, kwam Gábor Gombos reeds op jonge leeftijd in contact met de Hongaarse versie van gezondheidszorg. Hij zag hoe elektroshock-therapie zowel haar geheugen als haar persoonlijkheid aantastte. Hij zag hoe ze in het Nationaal Psychiatrisch Instituut werd behandeld: onmenselijk, gestigmatiseerd en beroofd van al haar rechten. Na haar dood toonde de autopsie aan dat haar overlijden deels te wijten was aan verwaarlozing en dat ze bovendien onvrijwillig aan een medisch experiment onderworpen was geweest.

Hervorming van de psychiatrie

Het probleem met de Hongaarse psychiatrische gezondheidszorg is niet het gebrek aan financiële middelen. Het grote struikelblok is de houding ten opzichte van de patiënten. Deze weerspiegelt vaak die van de samenleving: bevooroordeeld, discriminerend en stigmatiserend. De inrichting van de gebouwen toont dit al goed aan. Er is geen activiteitenruimte of gemeenschappelijke eetzaal, maar er zijn wel kooien bedoeld voor de 'acute' gevallen. Bovendien liggen de meeste instellingen afgelegen om zo de patiënten te verstoppen. Deze instellingen gaan ongecontroleerd hun gang en een dagelijks pak slaag is de patiënten dan ook niet vreemd. Patiënten die buiten de instelling leven, hebben het eveneens erg moeilijk. Ze hebben onder meer hulp nodig bij het winkelen en het zoeken naar een veilige woning. Maar ook hier schiet de gezondheidszorg zwaar tekort. De sleutel tot dit probleem ligt volgens Gombos bij emancipatie, zowel van de patiënten als van het verzorgend personeel.

1. Emancipatie van patiënten

De patiënten moeten een actieve rol spelen in de hervorming van de sociale en de gezondheidszorg, zowel voor zichzelf als voor andere patiënten. Daartoe richtte Gombos een aantal organen op:
- Het Psychiatrisch Belangen-Forum: dit is niet alleen een ontmoetingsplaats voor patiënten, hun familieleden en sympathisanten. Het is eveneens een meldpunt voor schendingen van de mensenrechten.
- Patiëntenraden: dit zijn bestuursorganen binnen de zorginstellingen waarin patiënten zich kunnen uitspreken over de faciliteiten en de behandeling.
- Steungroepen: deze helpen de patiënten en moedigen hen aan een actiever leven te leiden, zich te informeren over hun burgerrechten en om zich te engageren in de samenleving. De steungroepen bieden vooral hulp bij specifieke vraagstukken zoals werkloosheid en voorbereiding op het gezinsleven.

2. Emanicpatie van het personeel

Gombos heeft een opleiding uitgewerkt die er in eerste instantie op gericht is bij de zorgverleners empathie en begrip voor de patiënt op te roepen. Volgens Gombos moeten psychiatrische instellingen in de toekomst gesloten worden, zoals dat in het verleden gebeurde met instellingen voor fysieke gehandicapten. Dit uiteraard mits het opstellen van een goed doordacht voorbereidingsprogramma voor de patiënten.

Bronnen en verwijzingen

http://speaktruthtopower.org - Gábor Gombos: biografie en uitgebreid interview over zijn leven
http://www.ashoka.org/node/2889: deze site beschrijft het nieuwe idee, het probleem, de strategie en de persoon van Gábor Gombos
http://www.globalgiving.com/pr/200/proj199p.html: de hoofdsite van het Hungarian Mental Health Interest Forum, dat Gábor Gombos als president voorzit.
http://www.wnusp.net/: hoofdsite van het World Network of Users and Survivors of Psychiatry
http://www.community-living.info/documents/About_the_speakers.pdf: beschrijft kort het belang van Gábor Gombos