Wat is de burgersamenleving – en wie doet wat voor wie?

1. Leg uit dat het opzet van de activiteit erin bestaat een “kaart” te tekenen van de verschillende verbindingen tussen vier sectoren binnen (een ideale) democratische maatschappij
   
2. Verdeel de deelnemers in vier even grote groepen om respectief vier ‘spelers’ in een democratie te vertegenwoordigen: de regering, de ngo’s, de media en de burgers.
   
3. Geef aan elke groep een groot blad en stiften en vraag hen om 10 minuten na te denken over de rol die hun ‘speler’ heeft in een democratische maatschappij, met name hun belangrijkste functies hierin. Ieder dient op het groot blad met rode stift de vijf belangrijkste functies neer te schrijven.
   
4. Breng de groepen samen om hun ideeën voor te stellen. Laat de groepen hun opmerkingen meedelen. Vraag hen of zij akkoord gaan met de belangrijkste functies van de vier ‘spelers’. Geef de groepen dan de kans hun lijsten aan te passen.
   
5. Splits de vier groepen opnieuw en vraag hen na te gaan wat zij van elk van de andere ‘spelers’ verwachten om hun eigen functies te kunnen uitoefenen, met name wat zij van elk van de andere ‘spelers’ willen verkrijgen. Dit zou met groene stift in aparte rubrieken moeten opgetekend worden. Geef hen vijftien minuten voor deze opdracht.
   
6. Wanneer de tijd bijna verstreken is, vraag je de groepen de volgens hen zes belangrijkste verzoeken aan te duiden. Geef elke groep plakband en woldraden om deze elementen aan te geven.
   
7. Verdeel kopieën van de ‘Spelregels’, overloop deze en vergewis je ervan dat iedereen begrijpt wat hij moet doen. Vraag de groepen hun papier in het midden te brengen en leg ze met ongeveer 1 m tussenruimte in een vierkant. (Zie schema). Vraag de deelnemers van elke groep zich op te stellen bij hun eigen ‘hoek’.
   
8. De onderhandelingsronde kan nu beginnen. Geef voor iedere ronde 10 minuten tijd. Herinner de deelnemers eraan dat wanneer een verzoek werd aanvaard er een stuk wol moet vastgehecht worden tussen de twee papieren om de aanvaarding van de verantwoordelijkheid aan te geven.
   
9. Op het einde van de activiteit, zouden de vier ‘spelers’ moeten verbonden zijn door een complex netwerk van woldraden. Ga over tot nabespreking en evaluatie terwijl de deelnemers nog steeds rond de ‘kaart’ zitten.
   

Vraag de deelnemers het netwerk te bekijken dat zij gemaakt hebben en vraag hierover hun mening.

• Was het moeilijk om de functies te ontdekken die de regering, de ngo’s, de media en de burgers in de democratie vervullen?
  
• Waren er meningsverschillen binnen de groepen over het al of niet aanvaarden van een verzoek?
  
• Welke verzoeken, gesteld aan andere groepen, werden niet als verantwoordelijkheid aanvaard? Waarom was dit zo? Denk je dat deze gevallen in werkelijkheid problemen kunnen veroorzaken?
  
• Waren er verantwoordelijkheden die iedere groep aanvaardde, maar waar voordien niet aan gedacht was? Wat denk je er nu over?
  
• Heeft deze activiteit je iets nieuws geleerd omtrent de democratische maatschappij dat je voordien niet wist? Waren er verrassingen?
  

In fase 4 van de instructies, nadat de groepen hun lijst met functies opgesteld hebben, wijd je best niet te veel tijd aan het plenair bespreken van de thema’s. Dit moet eerder dienen als een inleiding tot het daaropvolgende groepswerk. Groepen noteren dan graag de functies van de andere groepen.
Wanneer zij hun lijst met verzoeken (fase 5) opmaken, vraag hen realistisch te zijn bij het opstellen van hun vragen voor de andere ‘spelers’. De verantwoordelijkheden moeten aanvaardbaar zijn, zij mogen geen onbillijke of onredelijke eisen stellen.
Wanneer de groep de onderhandeling start (fase 8), mag dit niet als een ‘competitie’ worden voorgesteld. Ook deze fase mag niet te lang duren. Benadruk dat zij het moeten beschouwen als ‘samenwerken met mekaar’: het komt erop aan een maatschappij uit te werken waar alle ‘spelers’ samenwerken ten voordele van iedereen. Daarom moeten de gesprekken nogal snel gaan: zeg aan de groepen dat ze de verzoeken aanvaarden als ze billijk blijken of in het tegengestelde geval afwijzen.
De twijfelachtige gevallen behoud je voor een later moment.

De activiteit kan meer of minder complex gemaakt worden door meerdere aantallen ‘spelers’ in de maatschappij in te schakelen: je kan wellicht ‘de zakenwereld’, ‘de minderheden’, of ‘marginale groepen’ toevoegen. Dit zal het onderhandelen heel wat moeilijker maken. Je kan ook vastleggen dat niet alle groepen verzoeken aan elkaar moeten doen. Je kan ook verschillende categorieën vervangen door andere die de jongeren meer rechtstreeks aanspreken – bijvoorbeeld ‘burgers’ vervangen door ‘jongeren’ en ‘regering’ door ‘school’.
De activiteit zou vereenvoudigd kunnen worden door één of meerdere groepen weg te laten: bijvoorbeeld alleen werken met ‘burgers’ en ‘regering’. Dit is te verkiezen als je met een kleine groep werkt.
Je kan de activiteit ook uitwerken zonder gebruik van de kaart: tijdens het onderhandelingsproces zou dan iemand van de ene groep het ene uiteinde van een stuk wol vasthouden en het andere aanbieden aan iemand van de tweede groep. Als iedereen zijn eind vasthoudt, zou na verloop van het proces de volledige ‘maatschappij’ met elkaar verbonden zijn.

Door verschillende groepen uit de samenleving toe te voegen zou de kaart verder uitgebreid kunnen worden (zie Variaties). Men kan de kaart overbrengen op een ander blad om deze duidelijker te maken en de verbindingen met verschillende kleuren aangeven – bijvoorbeeld, rood voor de regering, geel voor de media, groen voor de ngo’s, enz. Ga na welke verbindingen in je eigen land niet goed ontwikkeld zijn en wat hieraan gedaan zou kunnen worden.
Voor groepen die willen werken aan een concreet project van verbinding en van samenwerking tussen de plaatselijke regering, de ngo’s en de media in hun eigen gemeenschap, is de activiteit Tuin in één nacht een aanrader.