| Startpagina VORMEN vzw | Inhoudstafel | Vorige | Volgende | Overzicht activiteiten |
| KOMPAS: Sport |
|
|
Is sport een mensenrecht? Strikt genomen is het antwoord nee. Geen van de mensen-rechtenverklaringen of -verdragen bevat specifieke bepalingen die het mensenrecht op de beoefening van of de toegang tot sport beschrijven. Sport kan echter wel gezien worden als een essentieel onderdeel van het recht op onderwijs en cultuur.
Het recht op onderwijs staat in artikel 26 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en in artikel 13 van het Internationale Verdrag over Economische, Sociale en Culturele Rechten. Het luidt: “… dat het onderwijs gericht dient te zijn op de volledige ontplooiing van de menselijke persoonlijkheid en van het besef van haar waardigheid en dat het dient bij te dragen tot de eerbied voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden”. Via sport ontwikkelen mensen zich fysiek en intellectueel. Deelname in sport verhoogt het zelfvertrouwen, het schept kansen tot zelfverwezenlijking en tot respect vanwege anderen. Dat geldt in het bijzonder voor personen met een handicap via evenementen zoals de paralympics.
Wat kinderen betreft, het Verdrag inzake de Rechten van het Kind onderstreept dat het onderwijs van het kind gericht moet zijn op “…de zo volledig mogelijke ontplooiing van de persoonlijkheid, talenten en geestelijke en lichamelijke vermogens van het kind” en artikel 31 verwijst naar het recht op rust en ontspanning, op deelname aan spel en recreatieve activiteiten aangepast aan de leeftijd van het kind.
Ieders recht om deel te nemen aan het culturele leven staat beschreven in artikel 27 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM) en in artikel 15 van het Internationaal Verdrag over Economische, Sociale en Culturele Rechten (ICESCR). Alle soorten sport worden overal ter wereld beoefend – voetbal, zwemmen, darts, schaak, speerwerpen, worstelen, rugby – wat dan ook! Sport is ongewijfeld een belangrijk deel van het culturele leven in alle landen, en er kan dus worden geargumenteerd dat iedereen het recht heeft om van sport te genieten, als toe-schouwer, mededinger of speler.
Hoewel sport over het algemeen niet wordt erkend als een mensenrecht, hebben sport en de manier waarop ze wordt ondersteund toch gevolgen voor de mensenrechten. In verschillende omstandigheden kan het als middel worden gebruikt zowel om mensen-rechten te promoten als om ze te misbruiken.
De Paralympische Spelen
|
Sport promoot mensenrechten
Deelname aan sport zorgt voor gedeelde interesses en waarden, en leert sociale vaar-digheden aan die nodig zijn voor een democratisch burgerschap48. Sport geeft een meerwaarde aan het sociale en culturele leven, door individuen en gemeenschappen samen te brengen. Lokale of nationale teams zijn vaak multinationaal of multi-religieus, en ook de toeschouwers hebben verschillende achtergronden. Zo helpt de sport verschillen te overwinnen, stimuleert het de dialoog en helpt zo vooroordelen, stereotypen, culturele verschillen, onwetendheid, intolerantie en discriminatie te ont-krachten.
In verband met discriminatie van vrouwen bevordert het feit zelf dat vrouwen ook zogenaamde ‘mannensporten’ zoals voetbal en gewichtheffen kunnen beoefenen het wegwerken van een aantal stereotypen over vrouwelijke rolpatronen en verschillen tussen mannen en vrouwen.
Sportberoemdheden worden vaak verkozen tot ‘goodwill ambassadeurs’ om via informele educatie humanitair werk te promoten. De Braziliaanse voetbalster Ronaldo bijvoorbeeld, is een speciale afgezant van “Kracht voor Verandering: Wereld Aids-campagne met Jonge Mensen”.
| Open Fun Voetbal Scholen
Open Fun Voetbal Scholen is een humanitair en non-profit consortium dat gefinancierd wordt door twee Deense NGO’s, de Cross Cultures Project Association (CCPA) en de Deense Raad voor Vluchtelingen (DRC). De context is een publieke sportcultuur die gekenmerkt wordt door een sterke lokale focus, democratische principes, vrijwilligerswerk, ondersteuning door de ouders, en het basisprincipe van “sport voor allen”. De bedoeling is om de sportclubs te versterken door sportuitrustingen onder alle deelnemende voetbalclubs te verdelen. Het is ook een stimulans voor de scholen om hun clubs open te stellen voor alle kinderen en jongeren, ongeacht hun capaciteiten, hun geslacht, etniciteit of sociale achtergrond.
|
Mensenrechten kunnen ook via sport worden misbruikt
Het gebruik van prestatieverhogende middelen is waarschijnlijk het best gekende misbruik van menselijke waardigheid en gezondheid. Er zijn ook controversiële zaken als hormonenbehandeling en seksetesten op vrouwelijke atleten, die te maken hebben met respect, menselijke waardigheid en het recht op privacy.
Sponsors kunnen sportmannen en –vrouwen uitbuiten, en ambitieuze ouders kunnen kinderen uitbuiten die een jong talent lijken te hebben. Intensieve training en de druk om te winnen kan leiden tot sportkwetsuren en kunnen het mentale welzijn bedreigen. Iedereen heeft het recht om te weten welke risico’s en welke voordelen het bereiken van hoge prestatieniveaus met zich meebrengt.
Mogelijkheden om te sporten zijn niet altijd inclusief en wat betreft de toegang tot sportfaciliteiten kunnen er vormen van discriminatie bestaan tegen religieuze of culturele minderheden. Commerciële druk en belangen kunnen verband houden met misbruiken van mensenrechten die de waardigheid en het respect voor anderen ondermijnen. Sommige spelers laten zich bijvoorbeeld omkopen om ‘professionele fouten’ te maken in het voetbal, of om de cricketwedstrijd te ‘regelen’. Er zijn ook andere gevallen van misbruik van mensenrechten die in verband kunnen worden gebracht met de globalisering van de sportartikelenindustrie. In veel landen hebben zowel nationale als lokale sportverenigingen een beleid ontwikkeld over de arbeidsomstandigheden die worden geëist van de producenten van het materiaal en de kleding die ze gebruiken. Er zijn campagnes, bijvoorbeeld de Schone Kleren Campagne in Europa, die de fabrikanten ervan proberen te overtuigen respect op te brengen voor de mensenrechten van hun arbeiders. De Sportschoenen Campagne in Noord-Amerika voert onder meer campagne opdat mensen als Tiger Woods en André Agassi stoppen met het promoten van producten die gemaakt zijn door uitgebuite arbeid.
“Gymnastiek: een sport als alle andere of kindermishandeling?”
|
Sport en politiek
Sport werd lange jaren gebruikt als een vreedzaam politiek actiemiddel tegen onrechtvaardigheid. Tijdens de Olympische Spelen van 1968 in Mexico Stad brachten John Carlos en Tommie Smith tijdens een overwinningsceremonie de Black Panther groet om te protesteren tegen de discriminatie van zwarten in de VS. Tijdens het tijdperk van de apartheid weigerden vele landen sportrelaties te onderhouden met Zuid-Afrika, wat enorm heeft bijgedragen aan de politieke verandering in dat land.
Sport kan ook worden misbruikt voor nationalistische of politieke doeleinden. Op de Olympische Spelen van 1972 in München bijvoorbeeld vielen 8 Arabische terroristen het Israëlische hoofdkwartier binnen en doodden twee mensen. 9 andere gijzelaars werden vermoord na een mislukte reddingspoging van de Duitse politie.
De Olympische spelen worden sinds lang door naties gebruikt om politieke statements te maken. De Verenigde Staten van Amerika bijvoorbeeld boycotten samen met 65 andere niet-communistische naties de spelen van 1980 in Moskou omwille van de Sovjetinvasie in Afghanistan. De Sovjetunie en 15 bondgenoten boycotten vervolgens de volgende spelen in Los Angeles in 1984 om veiligheidsredenen en uit angst dat politiek asiel zou worden gevraagd en gegeven.
Er kan worden gediscussieerd over het feit of het al dan niet correct was om China te verkiezen tot gastland van de Olympische spelen van 2008. China wordt al lang bekritiseerd voor haar gebrek aan democratie en wegens schendingen van de mensenrechten. Sommige van de argumenten die werden gegeven om toch voor Beijing te kiezen waren dat de behandeling van dissidenten en andere schendingen van mensenrechten in China hoe dan ook in fora zoals de jaarlijkse bijeenkomst van de VN Commissie Mensenrechten verder zouden worden bekritiseerd. China zou als gastland misschien zelfs meer inzitten met een veroordeling.
| ‘Capoeira’ Tijdens de 16° eeuw onderhielden de Angolese slaven in Brazilië hun traditionele dansen en rituelen, en ontwikkelden ze tot ‘capoeira’, een zelfverdedigingsport. De slavendrijvers verboden enige vorm van gevechtskunst, maar de slaven konden hun training voortzetten onder de vermomming van een onschuldig ogende recreatieve dans. Tijdens de 17° eeuw werd de kunst van de ‘capoeira’ verder geperfectioneerd en vervolgens gebruikt in de decenniumlange vrijheidsstrijd tegen de koloniale onderdrukker. |
? Mogen sport en politiek worden vermengd?
Sport en racisme
Racisme in de sport is geen fenomeen dat zich beperkt tot het voetbalveld, noch tot spelers met een andere huidskleur. Het kan zich manifesteren in alle sporten en op alle niveaus: in amateursport, op institutionele en internationale niveaus, zowel als in de media. In het bijzonder, maar niet exclusief, kan het zich op plaatselijk niveau voordoen in de interactie (om echte of ingebeelde redenen van kleur, godsdienst, nationaliteit of etnische afkomst) tussen of tegenover spelers, teams, trainers en toeschouwers, en ook tegen scheidsrechters. Het kan ook de slechte behandeling van teams of zelfs hele groepen inhouden.
Iedereen heeft de verantwoordelijkheid om racisme in de sport te bestrijden, van publieke autoriteiten (de wetgevende autoriteit, de rechtbanken, de politie, regerings-organen verantwoordelijk voor sport en lokale autoriteiten) tot niet-gouvernementele organisaties (nationale sportverenigingen in de beroepssport of amateursport, clubs, plaatselijke sportverenigingen, supportersclubs, spelersorganisaties, antiracistische organisaties, enz.).
? Wat kan jij in je school of club doen opdat de sport die je beoefent sociaal toegankelijk is en mensenrechten promoot?
Racistisch gedrag tijdens voetbalwedstrijden is een uitstekend thema voor een debat over de dilemma’s die gepaard gaan met het toepassen van de mensenrechten.
? Moet het iemand die van hooliganisme verdacht wordt verboden worden om naar een ander land te reizen om er een wedstrijd bij te wonen? Is dit een inbreuk op het recht op vrijheid van verplaatsing?
Gerapporteerde incidenten
|
Jeugd en sport
‘Voetbal tegen Racisme in Europa’ (FARE) is een voorbeeld van hoe jonge mensen voor mensenrechten ijveren. FARE bestrijdt via voetbal alle vormen van discriminatie in het voetbal: in het stadion, op het veld, in de kleedkamer, op kantoor en in het klas-lokaal; bij fans, spelers, trainers, administratieve krachten en instructeurs.
In verband met de Sportschoenen Campagne die eerder werd genoemd, gooien studentengroepen uit de Verenigde Staten van Amerika de sportsponsoring ondersteboven en eisen ze dat bedrijven zich houden aan een gedragscode op straffe van het verlies van hun contract om de sportploegen van hun school te bevoorraden.
Het werk van de Raad van Europa
Het Directoraat van Jeugd en Sport is een deel van het Algemene Directoraat van Onderwijs, Cultuur, Jeugd en Sport en Milieu. Het werkt richtlijnen, programma’s en wettelijke instrumenten uit voor de ontwikkeling van een coherent en efficiënt jeugdbeleid op plaatselijk, nationaal en Europees niveau. Het zorgt voor fondsen en educatieve ondersteuning voor internationale jeugdactiviteiten die zich richten op de promotie van het jongerenburgerschap, de jongerenmobiliteit, en van de waarde van mensenrechten, democratie en cultureel pluralisme.
Het Comité voor de Ontwikkeling van de Sport van De Raad van Europa heeft verschillende activiteiten ontplooid die gezonde levenswijzen en sportbeoefening promoten, zoals bijvoorbeeld EUROFIT (persoonlijke fitnesstests voor kinderen en volwassenen). Er is het Anti-Doping Verdrag van 1989 en de ‘Clean Sports Guide’, een educatief informatiepakket voor scholen en sportorganisaties, dat in samenwerking met de Europese Unie werd gemaakt. In 1986 werd het Europees Verdrag over Toeschouwergeweld en Wangedrag op Sportevenementen op punt gesteld.
Internationale instrumenten en internationale dagen die verband houden met sport
Bronnen
|
Aanverwante activiteiten |
| Startpagina VORMEN vzw | Inhoudstafel | Vorige | Volgende | Overzicht activiteiten |
