| Thema's |
menselijke veiligheid, discriminatie en xenofobie, vrede en geweld
|
| Belangrijke datum
20 juni
Wereld vluchtelingendag
|
|
| Complexiteit |
niveau 3 |
| Groepsgrootte |
6 - 20
|
| Duur |
60 minuten |
| Overzicht |
Dit is een rollenspel over een groep vluchtelingen die naar een ander land proberen te vluchten. Het behandelt:
de situatie van de vluchtelingen
sociale en economische argumenten voor het toestaan en weigeren van asiel
|
| Welke rechten? |
het recht om in andere landen asiel te zoeken en te genieten, als bescherming tegen vervolging
het recht op non-refoulement (het recht van vluchtelingen om niet teruggestuurd te worden naar hun land, waar ze vervolging of de dood riskeren)
het recht om niet gediscrimineerd te worden.
|
| Doelstellingen |
Meer te weten komen over en beter begrijpen van vluchtelingen en hun rechten.
De argumenten leren begrijpen om iemand de toegang tot een land toe te staan of te weigeren.
Solidariteit bevorderen met mensen die plots hun thuis moeten verlaten.
|
| Materiaal |
rolfiches
krijt of meubilair om een grenspost te maken
balpennen
papier
|
| Voorbereiding |
Kopieer een informatieblad per deelnemer.
Kopieer de rolfiches, één voor elke immigratiebeambte, vluchteling en observator.
Maak het decor voor het rollenspel. Teken bijvoorbeeld een lijn op de grond of zet het meubilair zo dat het een fysische grens wordt, met een opening als grenspost. Gebruik een tafel als balie van het immigratiekantoor en maak bordjes voor het kantoor met toegangs- en douanereglementen enz.
|
- Leg uit dat dit een rollenspel is over een groep vluchtelingen die uit hun thuisland wegvluchten en een ander land binnen willen op zoek naar veiligheid.
- Brainstorm eerst om te kijken wat de deelnemers al weten over vluchtelingen. Schrijf alles op een groot blad of een flip-over om later in de discussie terug naar te verwijzen.
- Laat zien hoe de kamer is ingericht en lees het volgende voor: “Het is een donkere, koude en regenachtige nacht aan de grens tussen X en Y. Een grote groep vluchtelingen is aangekomen, op de vlucht voor de oorlog in X. Ze willen de grens over naar Y. Ze zijn moe, hebben honger en kou. Ze hebben weinig geld, geen documenten, alleen hun paspoort. De immigratieambtenaren van Y verschillen van mening: sommigen willen de vluchtelingen binnenlaten, anderen niet. De vluchtelingen zijn radeloos en gebruiken verschillende argumenten om de immigratie-beambten te overtuigen.”
- Verdeel de deelnemers in gelijke groepen. De mensen van groep één spelen de vluchtelingen uit land X, die van groep twee de immigratie-beambten van land Y en die van groep drie de observatoren.
- De ‘vluchtelingen’ en de ‘immigratieambtenaren’ moeten voor iedereen een rol en argumenten bedenken. Deel de deelnemersbladen uit en laat ze 15 minuten voorbereiden.
- Begin met het rollenspel. Beslis zelf wanneer je stopt, maar zo’n 10 minuten zou moeten volstaan.
- Geef de observatoren vijf minuten om hun feedback voor te bereiden.
Vraag de observatoren eerst om algemene feedback over het rollenspel. Laat dan de spelers vertellen hoe het voelde om vluchteling of immigratiebeambte te zijn. Begin dan een algemene discussie over de thema’s en over wat de deelnemers geleerd hebben.
- Hoe eerlijk werden de vluchtelingen behandeld?
- Onder artikel 14 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en onder het Verdrag inzake de Status van Vluchtelingen van 1951, hebben vluchtelingen recht op bescherming. Hebben ze van dat recht kunnen genieten? Waarom (niet)?
- Zou een land het recht moeten hebben om vluchtelingen af te wijzen?
- Zou jij dat doen als je een immigratieambtenaar was? Wat als je wist dat ze in hun eigen land de dood riskeren?
- Wat zijn de problemen die vluchtelingen hebben eens ze je land binnen zijn?
- Wat zou er gedaan moeten worden om het probleem van aanvaarding van vluchtelingen op te lossen?
- Zijn er Intern Ontheemden in jouw land? Of in een buurland?
- Wat moet en kan er gedaan worden om te voorkomen dat mensen moeten vluchten?
Gebruik de brainstorm om te zien hoeveel de deelnemers al weten over waarom er vluchtelingen zijn, wat mensen doet vluchten uit hun land, waar ze vandaan komen en naar welke landen ze gaan. Leid hieruit af hoe je de nabespreking en evaluatie best leidt, en welke extra informatie je moet geven.
Bedenk wat je best doet als er een vluchteling in de groep is. Misschien wordt die best niet bij de “vluchtelingen” ingedeeld bij het rollenspel omdat hij/ zij daar misschien slechte herinneringen aan heeft.
De groepen hoeven niet noodzakelijk gelijk te zijn. Het spel werkt ook met bijvoorbeeld drie of vier observatoren en de rest van de deelnemers actieve rollenspelers.
Je kan de observatoren een exemplaar van de extra informatie geven. Die kunnen ze dan lezen terwijl de rest van de groep zich op het rollenspel voorbereidt.
Het speelt zich af tijdens een donkere, koude en regenachtige nacht. Doe bijvoorbeeld de lichten uit en zet tijdens het rollenspel het raam open. Om de verwarring van de vluchtelingen compleet te maken kan je de bordjes bij de grens in een vreemde (of zelf uitgevonden) taal maken. Zorg wel dat de immigratieambtenaren weten wat ze willen zeggen!
Noot: Deze activiteit is afgeleid van First Steps: A Manual for starting human rights education, Amnesty International, London 1997. De uitspraak “Vluchteling, ga naar huis! Dat zou hij doen als hij kon.” was een slogan voor een campagne van het VN Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen (UNHCR).
|
Laat de “vluchtelingen” en “immigratieambtenaren” van rol wisselen en speel het spel opnieuw. De observatoren moeten nu ook verschillen noteren tussen het eerste en het tweede rollenspel, vooral waar de rechten van de vluchtelingen beter beschermd werden.
Speel een vervolgrollenspel met een team van het UNHCR die de vluchtelingen uit X komen helpen.
Een schoolklas kan misschien dieper op het onderwerp in gaan door meer informatie te zoeken over het UNHCR en dan een “officieel rapport“ te schrijven met deze punten:
- De argumenten die de immigratieambtenaren ervan overtuigden de vluchtelingen binnen te laten.
- Niet-correct gedrag van de immigratieambtenaren.
- Aanbevelingen voor wat land Y zou moeten doen om de rechten van de vluchtelingen te beschermen.
| Suggesties voor follow-up |
Probeer meer te weten te komen over vluchtelingen in je eigen land, vooral over de realiteit van hun dagelijks leven. Deelnemers kunnen een plaatselijke vluchtelingenvereniging contacteren en mensen die er werken en vluchtelingen interviewen.
Een activiteit die ingaat op wat er met vluchtelingen gebeurt nadat ze de grens over zijn en asiel aanvragen is De taalbarrière.
Neem contact op met een plaatselijke of nationale organisatie die het opneemt voor de vluchtelingen in je land en vraag wat je kan doen om hen te steunen. Ze zullen bijvoorbeeld mensen nodig hebben om essentiële goederen te verzamelen en aan de vluchtelingen te leveren.
|
Intern Ontheemden
Niet iedereen die van zijn of haar thuis moet vluchten, gaat naar een ander land. Zulke mensen worden intern ontheemden genoemd. De interne ontheemden zijn de snelst groeiende groep van verplaatste personen ter wereld. In Europa zijn er meer intern ontheemden (3 252 300) dan vluchtelingen (2 608 380). Vooral in Bosnië-Herzegovina en in de landen van de vroegere Sovjet Unie zijn er grote concentraties intern ontheemden. In tegenstelling tot vluchtelingen zijn zij niet beschermd door de internationale wetgeving en zijn veel vormen van hulp niet beschikbaar voor hen. Er is nu een groot internationaal debat aan de gang over hoe intern ontheemden geholpen kunnen worden en wie er verantwoordelijk gesteld moet worden voor hun welzijn. De UNHCR biedt hulp aan sommige groepen intern ontheemden, op verzoek van de Secretaris Generaal van de Verenigde Naties.
|
|
Elk jaar moeten miljoenen mensen hun huis en vaak zelfs hun land verlaten om te vluchten voor vervolging of oorlog. Deze mensen worden vluchtelingen. Ze moeten bijna altijd plots vluchten en bijna al hun bezittingen achterlaten. Vaak raken familieleden elkaar kwijt tijdens de vlucht. Veel vluchtelingen kunnen nooit naar huis terugkeren.
De meeste vluchtelingen zoeken veiligheid in een buurland en vaak komen ze met veel tegelijk aan (massale toestroom). Anderen moeten heel ver reizen om in veiligheid te geraken en komen aan in luchthavens en zeehavens in een ver land.
In 1951 nam de Verenigde Naties het Verdrag inzake de Status van Vluchtelingen aan. Meer dan de helft van alle landen heeft deze conventie al ondertekend. Het VN Hoog Commissariaat voor de Vluchtelingen (UNHCR), overziet de uitvoering van de conventie en biedt hulp aan vluchtelingen, hoofdzakelijk humanitaire hulp.
Volgens het verdrag is een vluchteling iemand die zijn land verlaten heeft en niet terug kan omwille van een gegronde vrees voor vervolging op basis van zijn ras, godsdienst, nationaliteit, omdat hij tot een bepaalde sociale groep behoort, of omwille van zijn politieke overtuiging. De belangrijkste bescherming die een vluchteling moet krijgen is het recht om niet naar zijn land te moeten terugkeren als hij er vervolging of de dood riskeert (non-refoulement). Dat geldt ook als een regering de vluchteling naar een derde land wil sturen vanwaar hij dan naar huis gestuurd kan worden.
Een regering heeft de plicht de vraag van een vluchteling die veiligheid (asiel) zoekt in dat land te behandelen. Dat principe geldt voor alle landen, of die partij zijn bij het Verdrag van 1951 of niet. Het Verdrag van 1951 zegt ook dat vluchtelingen niet gediscrimineerd mogen worden en hun volledige rechten moeten krijgen in het land waar ze veiligheid zoeken.
Maar sommige landen zijn het oneens over wat een ‘echte’ vluchteling is; rijke landen zeggen vaak dat vluchtelingen niet het slachtoffer zijn van onderdrukking, maar dat ze enkel een betere levensstandaard willen. Ze noemen die vluchtelingen dan ‘economische migranten’. Die regeringen zeggen dat de angst van de vluchtelingen overdreven of ongegrond is.
Aantal vluchtelingen wereldwijd
| Regio (op 1 januari 2000) |
Vluchtelingen |
| Afrika |
3 523 250
|
| Azië |
4 781 750
|
| Europa |
2 608 308
|
| Latijns-Amerika & de Caraïben |
61 200
|
| Noord-Amerika |
636 300
|
| Oceanië |
64 500
|
| Totaal |
11 675 380
|
Bron: Refugees by numbers, Editie 2000, UNHCR Publications. |
Oorsprong van de grootste vluchtelingenpopulaties in 1999
| Land van oorsprong |
Belangrijkste landen van opvang |
Vluchtelingen |
| Waar komen ze vandaan? |
Waar gaan ze heen?
|
|
| Afghanistan |
Iran / Pakistan / India
|
2 562 000
|
| Irak |
Iran / Saudi Arabië / Syrië
|
572 500
|
| Burundi |
Tanzania / D.R. Congo
|
525 700
|
| Sierra Leone |
Guinea / Liberia / Gambia
|
487 200
|
| Somalië |
Ethiopië / Kenia / Yemen / Djibouti
|
451 600
|
| Bosnië-Herzegovina |
Joegoslavië / Kroatië/ Slovenië
|
448 700
|
| Angola |
Zambia / D. R. Kongo / Kongo
|
350 600
|
| Kroatië |
Joegoslavië / Bosnië-Herzegovina
|
340 400
|
|
|