Alle menselijke wezens over de hele wereld zijn enerzijds gelijk en anderzijds duidelijk verschillend.
Universele gelijkheid en specifieke verschillen moeten gerespecteerd worden.” *

Overloop de activiteit nog eens kort. Wanneer je voelt dat de groep er klaar voor is, introduceer dan de begrippen vooroordeel en etnocentrisme. Ga in op de volgende vragen (ofwel in de grote groep, ofwel terug in kleine groepjes):

• Waren de deelnemers verrast door het antwoord?
  
• Waar kwamen de individuele antwoorden vandaan? Was het een gok? Intuïtie? Of wisten ze het antwoord echt?
  
• Waren er deelnemers die van gedacht veranderden tijdens de discussie in kleine groepjes? Waarom? Sociale druk? Goede argumenten?
  
• Hoe verdedigden de deelnemers hun keuzes tijdens de discussie in kleine groepjes? Aarzelden ze of hielden ze sterk vast aan hun eigen antwoord?
  
• Waarom beschreef de auteur de mensen van het Noorden op die manier?
  
• Wat vertelt de tweede tekst ons over de auteur? Over hoe hij eruit ziet en over zijn cultuur?
  
• In hoeverre is het standpunt van de auteur het resultaat van zijn eigen etnocentrisch gezichtspunt en van vooroordelen? Of kunnen we zeggen dat in die tijd de Noord-Europese culturen minder ‘beschaafd’ waren dan zijn eigen cultuur?
  
• Kunnen de deelnemers voorbeelden bedenken van mensen die op een gelijkaardige manier aangesproken of beschreven worden? Hoe zou het voelen om als minderwaardig aanzien te worden?
  
• Wat zijn de gevolgen als mensen niet gewaardeerd worden om wat ze zijn? Kunnen de deelnemers voorbeelden bedenken uit het verleden? Uit het heden?
  
• Wat moeten we doen om de gevolgen van vooroordelen tegen te gaan? Zijn er mensen of groepen of landen uit de omgeving van de deelnemers die het slachtoffer zijn van vooroordelen? Wie?
  

De uittreksels komen uit een boek van een bekende geleerde uit Cordoba, Andalusië (in het huidige Spanje), geboren in 1029 NC/ 420 AH (Anno Hidjrae, islamitische tijdrekening). Said al-Andalusi was een geleerde die bekend was om zijn wijsheid en kennis. Volgens hem lagen beschaving en wetenschap heel dicht bij kennis van de Koran. Hij was niet alleen onderlegd in godsdienst, hij blonk ook uit in Arabische literatuur, geneeskunde, wiskunde, astronomie en andere wetenschappen.

Het is goed om weten dat in zijn tijd het Middellandse Zeegebied, en dan vooral de Arabische koninkrijken eromheen, het centrum van de ‘beschaving’ vormde. In ‘het Noorden’, zoals Said Noord-Europa noemt, was de wetenschap nog lang niet zo ver gevorderd als in de Arabische wereld, Perzië, China en India.

Let erop dat sommige groepen misschien meer vaardigheid moeten verwerven in het kritisch lezen van teksten. Misschien moet je hen erop wijzen dat de tweede tekst in feite veel zegt over de auteur, hoe hij eruit ziet en over zijn cultuur. We weten bijvoorbeeld dat hij krullen had en een donkere huidskleur. Bij kritisch lezen is niet alleen de inhoud van de tekst belangrijk, maar ook de context. Wie is de auteur en waarom schrijft hij/zij zo? Dit beseffen is een eerste stap naar het leren begrijpen van alle boodschappen (geschiedenis, nieuws, gedichten, liedjesteksten enz.) en naar het zich bewust worden van de waarden die ze overbrengen.

Het thema etnocentrisme kan op de volgende manier geïntroduceerd worden: vertel de deelnemers dat de auteur – die gewend is aan mensen met een donkere huid en krullen – een heel goede vanzelfsprekende definitie geeft van wat hij ‘normaal’ vindt. Het is ook van belang de deelnemers door de discussie te laten begrijpen dat mensen met een verschillende culturele achtergrond niet beter of slechter zijn dan anderen. Maak duidelijk dat het niet gemakkelijk is om anderen zonder vooroordelen te beoordelen, omdat we ons eigen culturele perspectief als norm gebruiken. Dat we ons bewust zijn van ons eigen etnocentrisme is van belang om het ook in anderen te herkennen, en om succesvol te kunnen communiceren met mensen uit andere culturen.

Voorzie wat extra tijd aan het einde van de activiteit, zodat je bepaalde onderwerpen en ideeën die aan bod kwamen verder kan bespreken. Je kan bijvoorbeeld dieper ingaan op de geschiedenislessen en op hoe veel (of hoe weinig) we in Europa eigenlijk leren over andere culturen.

Noot: de uittreksels komen uit het boek “Book of the Categories of Nations – Science in the Medieval World” door Said al-Andalusi, naar het Engels vertaald door Sema’an I.Salem en Alok Kumar, University of Texas Press, Austin, USA, 1991.

Allemaal gelijk - allemaal anders-quiz