Voorwoord
"Stand up Now for Human Rights!" werd samengesteld door het Human Rights Information Centre van de Raad van Europa als onderdeel van zijn sensibiliseringsactiviteiten rond mensenrechten. De video, die zich speciaal richt tot jongeren, schetst een historisch beeld van de mensenrechten en, nog belangrijker, toont jongeren hoe zij zich actief kunnen inzetten in de strijd voor de mensenrechten binnen Europa.
Dit educatief pakket geeft meer uitleg over het gebruik van deze video bij mensenrechteneducatie. Daarnaast bevat het een groot aantal praktische voorbeelden van hoe jongeren, al dan niet in schoolverband, kunnen betrokken worden in een hele reeks mensenrechtenactiviteiten. Tot slot geeft het ook een overzicht van aanvullend educatief materiaal en van informatiebronnen.
De Raad van Europa wil een speciaal woord van dank richten aan alle bijzondere mensen in Europa die zich inzetten voor de promotie van de mensenrechten en hun vrijwillige en enthousiaste medewerking hebben verleend aan het tot stand komen van de video en van dit bijbehorende educatief pakket.
Hoe dit educatief pakket te gebruiken?
Voor wie is dit educatief pakket bestemd?
Kom NU op voor Mensenrechten!is een 45 min. durende video die een aantal acties rond mensenrechten in beeld brengt van jongeren in de leeftijd van veertien jaar tot midden de twintig. De levendige en toegankelijke manier waarop actuele thema's worden belicht, die vooral betrekking hebben op jongeren, maken deze video bijzonder geschikt voor 13- tot 18-jarigen. Het materiaal kan op formele of informele wijze worden gebruikt door:
- leraars;
- jeugdwerkers;
- educatieve medewerkers van ngo's (niet-gouvernementele organisaties);
- opleiders en nascholers van leerkrachten;
- iedereen die zich interesseert voor de promotie van mensenrechteneducatie.
Het gebruik van het educatief pakket
Dit pakket gaat uit van een actief leerproces. Aan de hand van de beelden van de video worden een aantal activiteiten voorgesteld voor het aanleren en overbrengen van kennis en vaardigheden m.b.t. Mensenrechten. Sommigen zullen de voorgestelde activiteiten gewoon overnemen, anderen zullen ze eerder gebruiken als uitgangspunt voor het ontwikkelen van hun eigen activiteiten. Sleutelbegrip is hier: flexibiliteit.
Het gebruik van de video als educatief materiaal
Vooraf
- Bekijk de beelden steeds eerst zelf.
- Laat voldoende tijd voor voorbereiding.
- Ga na hoe en of de videoapparatuur werkt. Controleer dit minstens 1 keer, 2 keer is beter!
- Voorzie een alternatief in geval de videoapparatuur het niet doet, anders verliest u de aandacht van uw publiek.
- Zorg ervoor dat iedereen voldoende ziet en hoort, zo zal u minder onderbroken worden.
Doel van de sessie
- Bepaal vooral duidelijk uw educatieve doelstelling: kennisoverdracht, verstrekken van informatie, creëren van begrip, empathie, aanzetten tot actie?
Hoe de video gebruiken?
- Toon de beelden niet zonder meer, geef voldoende inleiding en verduidelijk uw doelstelling, of, vraag de groep achteraf waarom u volgens hen deze beelden liet zien.
of
- Geef hen vooraf een welbepaalde opdracht die zij tijdens het kijken moeten vervullen (zie hoofdstuk "activiteiten").
Het laten zien van de video
- Bepaal vooraf de beste manier om de beelden te tonen, rekening houdende met de doelgroep, de beschikbare tijd en de educatieve doelstelling.
- U kan bijvoorbeeld fragmenten tonen die het door u gekozen thema illustreren en telkens een pauze inlassen om te peilen naar de reacties van het publiek (op die manier blijft de aandacht behouden). Indien er voldoende tijd is kan u ook eerst de video in z'n geheel tonen en later, bijvoorbeeld in een aantal sessies, dieper ingaan op bepaalde fragmenten.
- Experimenteer zelf met de beelden om te zien welke het meest geschikt zijn voor uw precieze educatieve doelstelling.
- Gebruik deze video in combinatie met ander educatief materiaal rond mensenrechten. (overgenomen uit een oxfam workshop)
Werkwijze en aanpak
1. Mensenrechteneducatie: waar en wanneer
Mensenrechteneducatie is geen vak op zich, maar eerder een invalshoek die zou moeten geïntegreerd worden in alle vormen van onderwijs en vorming. Sommige vakken lenen zich hiertoe beter dan andere, zoals bijvoorbeeld menswetenschappen. Maar toch zijn er ook op andere momenten tal van gelegenheden om op formele of informele wijze aan mensenrechteneducatie te doen.
In een schoolse omgeving
- ochtendbijeenkomst; kringgesprek
- ochtendopvang
- lunch en andere pauzes
- naschoolse activiteiten
- pastorale zorg
- in alle vakken en leerplannen
- bij vakoverschrijdend werk
- bij individuele opdrachten en eindwerken
- displays in de school/universiteitsgebouwen
- plaatselijke evenementen
In een niet-schoolse omgeving
- jeugdclubs- of groepen
- religieuze organisaties
- jeugdgevangenissen/ centra voor bijzondere jeugdzorg
2. Interactie tussen begeleider en deelnemer
- De belangrijkste doelstelling voor de begeleider moet steeds zijn het creëren van een sfeer van wederzijds respect.
- Dialoog is een uiterst belangrijke component van de leeromgeving, begeleider en deelnemer moeten hun kennis en ervaring met elkaar delen en van elkaar leren. Jonge mensen moeten waar mogelijk de kans krijgen tot het zelf nemen van verantwoordelijkheid, hoe klein ook. Geef hen bijvoorbeeld de kans om zelf bepaalde projecten of evenementen te organiseren, waarbij u als leraar enkel optreedt als diegene die dit ondersteunt. Dit is een voorbeeld van het creëren van een gunstig klimaat voor mensenrechten, waarbij de theorie ook daadwerkelijk in praktijk wordt omgezet. De toegepaste onderwijsmethodes moeten de hierboven vermelde punten weerspiegelen en zich vooral focussen op de leerling, niet op de leraar of op de inhoud.
- Leg zelf niet teveel beslag op de beschikbare tijd, maar moedig iedereen aan om zijn steentje bij te dragen.
- Vermijd de traditionele onderwijsmethoden waarbij leerlingen enkel worden toegesproken en er geen plaats is voor dialoog.
- Moedig jongeren aan om de materie op diverse manieren te ontdekken, in vraag te stellen of te analyseren, eerder dan ze slaafs over te nemen of louter te verzamelen.
- Hou bij de opstelling en inrichting van de locatie zoveel mogelijk rekening met democratische principes. Maak bijvoorbeeld een cirkel en plaats de begeleider op dezelfde hoogte als de deelnemers.
3. Methoden
- Er is een beperkt aantal mogelijkheden voor individueel werk: bijvoorbeeld het opstellen van een autobiografie of checklist, onderzoekswerk of het afnemen van een interview.
- Bij mensenrechteneducatie is het aangewezen te werken in kleine groepjes van 2 tot max. 8 personen. In grotere groepen wordt het moeilijker om iedereen een bijdrage te laten leveren.
- Bepaalde methodieken stimuleren vaardigheden als samenwerking, het luisteren naar elkaar, het tonen van begrip of inlevingsvermogen, het onderhandelen en oplossen van conflicten.
- Andere methodieken trachten oplossingen te geven voor mensenrechteneducatie met grote groepen.
4. Inzake mensenrechten
- U hoeft zeker geen jurist of expert op het vlak van mensenrechten te zijn om deze thema's aan te snijden in uw vak; mensenrechten zijn van en voor iedereen.
- Praat nooit enkel over rechten zonder erbij te vermelden dat tegenover ieder recht ook een bepaalde verantwoordelijkheid staat. Wie geniet van een bepaald recht, heeft tegelijkertijd ook een opdracht die ermee samenhangt. Een duidelijk inzicht in de tweeledigheid van ieder fundamenteel recht levert een belangrijke bijdrage tot het omgaan met conflicten tussen mensenrechten.
- Hou een geografisch evenwicht bij de bespreking van mensenrechten. Schendingen komen overal ter wereld voor. Al te vaak gaan mensen in Europa immers voorbij aan het feit dat ook in hun land de mensenrechten soms met de voeten worden getreden. Op die manier ontstaat een verstoord beeld met racistische en "eurocentrische" trekjes.
- Tracht in uw educatief materiaal een evenwicht te houden betreffende geslacht, religie, ras en seksuele geaardheid.
- Leg niet voortdurend de nadruk op de negatieve aspecten van schendingen van de mensenrechten. Dit geeft een verstoord beeld, er zijn immers ook een heleboel positieve verhalen te vertellen.