Kindsoldaten en Mensenrechten:
Informatieve tekst
|
Overzicht
Inleiding
Wat zijn kindsoldaten?
Enkele feiten
Wat moeten kindsoldaten doen?
Waarom kinderen?
Vrijwillig of gedwongen?
Wat zijn de gevolgen?
Hoe gaat het leven verder na de oorlog?
Is het gebruik van kindsoldaten verboden?
Wat is nu het nut van zo een wetgeving?
Kindsoldaten: criminelen of slachtoffers?
Kindsoldaten in Colombia
Kindsoldaten in Congo
Inleiding
Voor veel kinderen in het Westen is oorlogje spelen een leuk spelletje. Speelgoedgeweren of videospelletjes over oorlog staan vaak op het verlanglijstje voor de sint. De allernieuwste snufjes op gebied van videogames geven je het gevoel dat het echt is, dat je midden in de oorlog staat... In films kan er niet genoeg geschoten worden: hoe meer bloed, hoe liever...
Zouden we het allemaal nog zo plezant vinden als we er elke dag mee geconfronteerd werden? Als we de oorlog niet met de pauze- of stoptoets konden laten stoppen? Zo’n 300.000 kinderen in de wereld hebben geen pauze- of stoptoets. Voor hen is oorlog geen spel, maar realiteit...
Wat zijn kindsoldaten?
Wereldwijd luidt de definitie van een kindsoldaat: ‘elke persoon jonger dan 18 jaar die actief deelneemt aan een politiek, ideologisch of militair gewapend conflict’. Ook kinderen die in vredestijd gerekruteerd worden in een regeringsleger of rebellentroepen worden als kindsoldaten beschouwd.
Enkele feiten
Wereldwijd worden zo’n 300.000 kinderen, zowel jongens als meisjes, in ongeveer 35 landen gebruikt als soldaat bij gewapende conflicten. Kinderen worden ingezet in zowel nationale legers als in rebellentroepen die tegen een regeringsleger vechten. De meerderheid van deze kindsoldaten is tussen 15 en 18 jaar oud. Toch worden steeds vaker ook jongere kinderen gerekruteerd, zelfs kinderen van 7 jaar!
De landen waar kindsoldaten voorkomen situeren zich in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. Ook werden er in de oorlog in ex-Joegoslavië en zelfs in Noord-Ierland kindsoldaten opgemerkt. Hierbij vind je een kaartje met een overzicht van de aanwezigheid van kindsoldaten in de wereld. |
(overgenomen uit http://www.child-soldiers.org)
|
Wat moeten kindsoldaten doen?
In een militair conflict komen kinderen vaak in de gevaarlijkste situaties terecht en worden zij nog meer uitgebuit dan volwassen soldaten. Of kinderen nu rechtstreeks moeten deelnemen aan de strijd of andere taken krijgen, hun functie in het leger gaat steeds gepaard met grote risico’s.
Naast de inzet in de strijd zelf, krijgen kinderen in het leger soms een taak toegewezen als spion, drager, boodschapper of kok. Vaak moeten ze ook gebieden of terreinen vol landmijnen verkennen waardoor ze gevaar lopen het slachtoffer te worden van deze mijnen of de vijand. Daarnaast worden ze bij een aanval van het vijandelijke leger soms in de frontlinie geplaatst zodat ze als eerste geraakt worden terwijl de volwassen soldaten de tijd hebben om zich terug te trekken.
Er zijn ook kinderen die gevangenen moeten bewaken en die verplicht worden hen te doden als ze zich niet gedragen of proberen te ontsnappen. Sommige kinderen worden zelfs als levend schild gebruikt waarmee soldaten zich beschermen voor de kogels van de vijand.
Ook het lot van de meisjes is gruwelijk. Ze worden vaak seksueel misbruikt, moeten ‘de vrouw’ van volwassen soldaten spelen en worden soms verplicht met hen te trouwen.
Waarom kinderen?
Voor een leger heeft de inzet van kindsoldaten allerlei ‘voordelen’. Vaak worden ze ingezet om het tekort aan volwassen soldaten, vooral in een langdurig conflict, op te vullen. Daarnaast worden ze ook gebruikt omdat ze klein en lenig zijn en zich dus gemakkelijk kunnen verstoppen. Ze zijn goedkoop, gehoorzaam en gemakkelijker te beïnvloeden. Vaak hebben kinderen nog geen besef van wat goed en kwaad is zodat ze tot ergere dingen in staat zijn dan gewone soldaten. Bovendien laten kinderen zich makkelijker schrik aanjagen door dreiging met zware straffen op ongehoorzaamheid.
Door de technologische vooruitgang op het vlak van wapens en de grotere verspreiding ervan is het niet meer belangrijk dat je groot en sterk bent om te vechten. Semi-automatische wapens worden alsmaar lichter en gemakkelijker te bedienen zodat een kind van 10 jaar er al snel mee kan omgaan. Bovendien worden wapens ook steeds goedkoper zodat meer soldaten en dus meer kinderen kunnen worden ingezet.
Vrijwillig of gedwongen?
Kinderen zullen nooit vrijwillig in het leger gaan, tenzij de omstandigheden hen daartoe dwingen. Kinderen in ontwikkelingslanden bevinden zich vaak in een uitzichtloze situatie waarin het leger soms de enige uitweg biedt. In een oorlogsgebied of in vluchtelingenkampen zijn de sociale banden (familie en vrienden) vaak ver zoek. Kinderen hebben in deze situatie geen houvast meer. Voor veel arme kinderen betekent inlijving in het leger dan ook niet alleen een manier om te overleven maar ook een opstap in het leven. Ze krijgen een uniform, hun eerste paar schoenen en een wapen: allemaal symbolen van macht en status. Velen kunnen voor het eerst rekenen op regelmatige maaltijden (al is dit zeker niet vanzelfsprekend!), soms zelfs op medische verzorging. Het lijkt erop dat sommige kinderen op deze manier opnieuw hun plaats in de maatschappij vinden. Voor anderen is het echter gewoon een ‘job’ zoals schoenpoetser of straatverkoper.
Het leger probeert in dorpen of in scholen de kinderen ‘warm te maken’ om deel te nemen aan de strijd: oorlog wordt voorgesteld als een groot avontuur waarin kinderen helden kunnen zijn en er wordt een mooi salaris beloofd (al wordt dit in de praktijk zelden uitbetaald).
Vaak is ‘wraak’ een belangrijke motivatie om naar het leger te gaan. Sommige kinderen hebben regeringstroepen hun familie en vrienden zien mishandelen of vermoorden en sluiten zich aan bij verzetstroepen om wraak te nemen. Veel straatkinderen die bijvoorbeeld het politiegeweld beu zijn, laten zich vrijwillig inlijven in het verzetsleger om op die manier iets te veranderen of hun ongenoegen te uiten.
In de meeste gevallen worden kinderen echter verplicht om naar het leger te gaan. Ze worden gewoon ontvoerd en meegenomen naar de basis waar ze al dan niet een opleiding krijgen. Ouders laten deze ontvoeringen soms gewoon toe omdat ze schrik hebben om gestraft of vermoord te worden. Soms wordt een dorp overvallen door een leger, volwassenen worden vermoord en kinderen worden ingelijfd in het leger. Vaak worden kinderen gedwongen om zelf hun familie te vermoorden zodat ze later nooit meer kunnen terugkeren naar hun eigen dorp. Ze hebben immers zelf meegedaan aan het geweld... Ook worden kinderen dikwijls gedwongen tot het nemen van drugs zodat ze niet meer weten wat ze doen en gemakkelijker opdrachten uitvoeren en geweld gebruiken.
Wat zijn de gevolgen?
De gevolgen van het leven als kindsoldaat zijn afschuwelijk. De overlevingskansen van een kindsoldaat zijn niet groot. Het aantal gesneuvelde kindsoldaten in de laatste tien jaar wordt geschat op 2 miljoen!
Als de kinderen de oorlog al overleven, zijn de lichamelijke gevolgen vaak zeer groot. Door de zware lasten die kinderen moeten dragen, kunnen vervormingen optreden aan rug en schouders. Andere lichamelijke aandoeningen zoals infecties van de luchtwegen en de huid, ondervoeding, en seksueel overdraagbare ziektes zoals AIDS komen veel voor. Ook oor- of oogbeschadigingen en lichamelijke verminkingen door kogels en mijnen zijn schering en inslag. Veel kinderen hebben tijdens hun dienstperiode amper voedsel gekregen, zodat ze zwaar ondervoed zijn.
En dan hebben we nog niet gesproken over de psychische gevolgen. Hulpverleners vrezen dat duizenden van deze kindsoldaten nooit meer een normaal leven zullen kunnen leiden. Oorlogstrauma’s gaan immers gepaard met een hele reeks symptomen. Zo hebben veel kinderen te kampen met concentratieproblemen, depressies, nachtmerries, bedplassen, cognitieve ontwikkelingsstoornissen, gebrek aan een toekomstperspectief, sommigen worden zelfs hyperactief of agressief,... Uiteraard kan het verplichte gebruik van drugs in het leger vaak voor verslavingen zorgen.
Hoe gaat het leven verder na de oorlog?
Voor veel ex-kindsoldaten is oorlog en geweld het enige dat ze kennen en dus vanzelfsprekend. Voor deze kinderen is de terugkeer naar het dorp vaak verwarrend, en soms onmogelijk. Ze moeten een nieuwe levenswijze aanleren en andere mensen (familie, buren, vrienden) terug leren vertrouwen. Dit proces heet reïntegratie. Veel ex-kindsoldaten zijn niet in staat om deze overgang te maken en komen al snel terecht in een nieuwe situatie vol geweld, drugs en criminaliteit.
De steun en de hulp van familie en vrienden hebben een belangrijke invloed op de verwerking van zo’n oorlogstrauma. In realiteit is er echter vaak niemand om de kinderen op te vangen als ze terugkomen uit het leger: de familie is omgekomen in het oorlogsgeweld, ontvoerd of gevlucht. Soms wordt het kind gewoon niet meer opgenomen in de gemeenschap omdat het in het leger gevochten heeft ...
Gelukkig zijn er nog heel wat organisaties die zich inzetten voor kindsoldaten: Amnesty International, Pax Christi, War Child, Save the Children, Unicef, Terre des Hommes, Defence for Children International,...
Naast het voeren van een strijd tegen het gebruik van kindsoldaten, zetten sommige organisaties projecten op om ervoor te zorgen dat kinderen weer een normaal leven kunnen hebben. Sport, spel en muziek zijn goede en veel gebruikte middelen om oorlogskinderen met andere kinderen in contact te laten komen zodat ze weer ‘op een vreedzame wijze’ leren omgaan met andere mensen. Andere vormen van hulpverlening richten zich vooral op de psychische begeleiding bij het verwerken van het trauma.
Is het gebruik van kindsoldaten verboden?
In 1989 werd het ‘Verdrag inzake de Rechten van het Kind’ goedgekeurd door de Verenigde Naties. Bijna alle landen hebben (juni 2002) dit verdrag ondertekend, behalve de Verenigde Staten en Somalië.
Artikel 38 van dit Kinderrechtenverdrag verbiedt staten om kinderen jonger dan 15 jaar in te lijven in het leger. Ook eist het artikel dat de landen die het verdrag ondertekend hebben, erop toezien en de nodige maatregelen nemen opdat er geen kinderen jonger dan 15 deelnemen aan gewapende conflicten. Artikel 1 van dit verdrag stelt echter dat iedereen onder de 18 jaar als kind wordt beschouwd. Daarom zou het logisch zijn dat de leeftijdsgrens voor inlijving in het leger 18 jaar zou zijn, en niet 15 zoals artikel 38 stelt.
Allerlei internationale niet-gouvernementele organisaties (NGO’s) drongen dan ook aan op een verhoging van de minimumleeftijd van 15 jaar naar 18 jaar. In 1992 is er een aanbeveling gedaan naar het Comité voor de Rechten van het Kind, om een ‘aanvullend protocol’ toe te voegen aan het Verdrag inzake de Rechten van het Kind, dat de minimumleeftijd moest verhogen naar 18 jaar.
In 1995 werd er door de VN-Commissie voor de Rechten van de Mens een werkgroep opgericht om dit ‘aanvullend protocol’ voor te bereiden. Dit aanvullend protocol (bij artikel 38 van het Verdrag inzake de Rechten van het Kind) moest deelname aan gewapende conflicten onder de 18 jaar verbieden.
Internationale NGO’s, waaronder Amnesty International en Save the Children, hebben in 1998 een Internationale Coalitie opgericht. Met deze coalitie wilden de organisaties een strijd voeren voor de verhoging van deze minimumleeftijd, en om regeringen en het grote publiek te overtuigen van de noodzaak ervan. Dit standpunt wordt de ‘straight 18’ genoemd.
Na vijf jaar moeizaam onderhandelen kwam er in 1995 binnen de VN-werkgroep eindelijk een akkoord over de tekst van het aanvullend protocol. De minimumleeftijd van 18 jaar is in het protocol van toepassing voor directe deelname aan gewapende conflicten en voor gedwongen rekrutering. Voor de vrijwillige rekrutering mag elk land, met een minimumleeftijd van 16 jaar, zelf de leeftijd bepalen.
Daarnaast eist het protocol aandacht voor demobilisatie (de kinderen uit het leger halen) en reïntegratie (de kinderen opnieuw aan het gewone leven leren deelnemen). Ook legt het protocol het accent op internationale samenwerking om deze doelen waar te maken.
Op 25 mei 2000 werd de tekst van het protocol goedgekeurd door de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties. Vanaf dan stond het open voor ondertekening door alle regeringen, en voor ratificatie door hun parlement. België ondertekende het protocol op 6 september 2000. Op 12 februari 2002 werd het aanvullende protocol van kracht (3 maanden na de tiende ratificatie). Ondertussen hebben minstens 99 landen het protocol al ondertekend.
Wat is nu het nut van zo een wetgeving?
Het is de bedoeling dat de internationale gemeenschap nauwkeurig toeziet of de bepalingen van het protocol nageleefd worden door de landen die ondertekend hebben. Het gebruik van kindsoldaten is een oorlogsmisdaad die berecht kan worden door het internationaal strafgerechtshof.
Landen die ondertekend hebben, worden zoveel mogelijk gecontroleerd om te zien of ze hun kindsoldaten demobiliseren (uit het leger halen). Het spreekt voor zich dat landen die ondertekend hebben onder toezicht staan om te zien of de regels in het protocol niet overtreden worden. Wanneer deze landen kindsoldaten blijven gebruiken, moet zware politieke druk uitgeoefend worden op regeringen die deze overtredingen steunen of tolereren.
Kindsoldaten: criminelen of slachtoffers?
We kunnen er niet omheen. Kindsoldaten schenden vaak de mensenrechten. Veel van de grootste gruweldaden in conflicten worden uitgevoerd door kinderen.
De vraag die we hierbij moeten stellen is of de kinderen zelf voor deze gruweldaden verantwoordelijk gesteld en vervolgd moeten worden, en moeten instaan voor een schadevergoeding. Het algemene principe dat Amnesty International hieromtrent hanteert, is dat iedereen die misdaden pleegt zoals volkerenmoord, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden verantwoordelijk gesteld moet worden voor zijn daden.
In een situatie waar deze misdaden gepleegd worden door kinderen, meer bepaald wanneer zij op de één of ander manier op een brutale manier gedwongen worden, moeten we ons vragen stellen over hun verantwoordelijkheid voor deze misdaden. In veel gevallen worden kinderen gedwongen om drugs te nemen zodat ze niet meer weten wat ze doen. Ook worden ze bedreigd met zware lichamelijke straffen of met de doodstraf als ze niet doen wat hen bevolen wordt. Kinderen die tegen hun wil gedrogeerd werden en daardoor geen controle hadden over hun daden, kunnen niet vervolgd worden, zoveel is duidelijk. Kindsoldaten die bedreigd werden met zware straffen kunnen zich verdedigen met het argument dat zij onder dwang handelden.
Alhoewel deze situaties van dwang vaak voorkomen, zijn er ook gevallen waarin een kindsoldaat wel controle had over zijn daden. Sommige kindsoldaten zijn immers vrijwillig kindsoldaat geworden en voeren ook vrijwillig gruwelijke daden uit.
In sommige gevallen moeten kinderen dan ook verantwoordelijk gesteld worden voor hun daden. Daarvoor moet er een internationale afspraak zijn over een eerlijk proces voor deze kindsoldaten waarin het belang van het kind centraal staat. De nadruk mag dus niet liggen op een straf maar eerder op de hulp om het kind opnieuw te laten functioneren in de samenleving. Opsluiting als straf wordt dus slechts de ‘laatste mogelijkheid’.
Uiteraard moet vervolging en bestraffing vooral gericht zijn op degenen die kinderen rekruteren, en zo de kinderrechten schenden. Degenen die kinderen de opdracht geven of dwingen gruweldaden uit te voeren, moeten vervolgd worden. Zij hebben immers het bevel gegeven en zijn daardoor verantwoordelijk voor de daden van de kinderen. Ook in gevallen waarin de commandanten geen bevelen hebben gegeven maar wel wisten wat de kinderen deden en hen niet tegenhielden, kunnen zij vervolgd worden.