Kindsoldaten in Congo

De AFDL (l’Alliance des Forces Démocratiques pour la Libération) onder leiding van Laurent Kabila rekruteerde en gebruikte naar schatting zo’n 10.000 kindsoldaten in haar oorlog tegen voormalig president Mobutu in 1996-1997. Deze kindsoldaten werden ‘Kadago’ genoemd, of ‘de kleintjes’. Toen L.D. Kabila president werd, werden de meeste van deze kinderen soldaten in het regeringsleger. Anderen belandden op straat. Toch beloofde Kabila dat hij een demobilisatieprogramma zou uitwerken, maar daar kwam in de praktijk niet veel van in huis. In 2001 zaten er nog steeds kinderen jonger dan 10 jaar in het regeringsleger.

“Ik kwam in Kabila’s leger terecht toen ik 13 jaar was, omdat ons huis geplunderd werd en mijn ouders verdwenen waren. Toen ik ontdekte dat ik helemaal alleen verder moest, besloot ik om soldaat te worden. Meestal stond ik aan de frontlinie. Ik heb veel gevochten, het was een harde strijd. Ik ben maar een kleine soldaat en eigenlijk zou ik terug naar school moeten gaan.”
(Dieudonné, 16 jaar)

Ook oppositietroepen of rebellentroepen rekruteren kindsoldaten. hun leiders beweren vaak dat kinderen alleen op vrijwillige basis deelnemen aan de strijd, zoals weeskinderen. In afgelegen dorpen waren immers veel wezen als gevolg van de stammentwisten waarin veel volwassenen om het leven kwamen.

Toch beweren anderen dat oppositietroepen de kinderen vaak met geweld inlijven, dikwijls met hulp van het Rwandese en Oegandese leger.
De MLC en de RCD/ML, twee rebellenorganisaties, ondersteund door het Oegandese leger, hadden grote aantallen kindsoldaten. Vrachtwagens met zo’n 100 à 200 kinderen haalden hen uit de dorpen naar de trainingskampen.

De levensomstandigheden waren zo erbarmelijk dat velen stierven van honger, mishandeling en gebrek aan verzorging nog voor hun opleiding afgelopen was. Sommige kinderen werden zonder wapens in de strijd gestuurd. Kinderen dienden ook vaak als afleiding voor de vijandelijke troepen. Ze moesten veel lawaai maken, bijvoorbeeld door met stokken op boomstammen te slaan. Als ze erin slaagden om de aandacht te krijgen van het regeringsleger werden ze beschoten, terwijl rebellen de regeringstroepen konden aanvallen. In februari 2001 kreeg UNICEF van de Oegandese regering toegang tot een trainingskamp en kon ze alle kinderen demobiliseren. Een aantal is terug bij hun familie.

De rebellengroepering RCD/Goma die ondersteund wordt door het Rwandese leger rekruteert ook tal van kinderen, ook Rwandese. Kinderen uit Oost-Congo of Rwanda worden systematisch gekidnapt langs de weg, op de markt of gewoon bij hen thuis. Ook deze kinderen worden soms ongewapend erop uitgestuurd. In een trainingskamp werd het aantal kinderen (op 3.000 soldaten) geschat op 60%! In 2000 kondigde RDC/Goma een plan aan om kinderen te demobiliseren en opnieuw te integreren in de maatschappij. Toch bleef de rekrutering van kinderen doorgaan en was er geen enkele aanwijzing dat er kindsoldaten gedemobiliseerd werden...

“Ik ben niet geïnteresseerd in school. Ik heb gevochten en veel mensen gedood. Ik ben een soldaat...” (Musimbi, hij werd een soldaat bij RCD/Goma op 13-jarige leeftijd)

In 2001 werd president Laurent Kabila vermoord door één van zijn lijfwachten. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Joseph Kabila. Eind 2001 lanceerde de nieuwe Kabila een campagne om 3.000 gedemobiliseerde kindsoldaten in Congo opnieuw een normaal leven te laten leiden. De regering richtte een overgangs- en oriëntatiecentrum op aan de rand van de hoofdstad Kinshasa. Daar krijgen de kindsoldaten drie maanden onderwijs en begeleiding. De meeste kindsoldaten zouden maar al te graag terugkeren naar hun ouders en de schoolbanken. Wie zich daarvoor te oud voelt, kan een vak leren.

Een team van 45 mensen staat ervoor in om ouders en familie voor te bereiden op de thuiskomst van een kind dat ze nog nauwelijks zullen herkennen. Ook de psychische begeleiding van het kind dat op jonge leeftijd kennis heeft gemaakt met geweld, alcohol en drugs is zeer belangrijk. De meeste ex-kindsoldaten gaan ervan uit dat ze macht kunnen uitoefenen over mensen en hebben de reflex om elk probleem of elk conflict op te lossen met geweld.

Het project is een primeur in Congo. Het wordt gefinancierd door Save the Children, Unicef, het Wereldvoedselprogramma, het Rode Kruis en het Internationaal Bureau voor het Kind (BICE).

Uiteraard moeten kinderen eerst gedemobiliseerd worden vooraleer ze aan het reïntegratieprogramma kunnen deelnemen. Dit is een moeilijke taak. De beslissing om te demobiliseren ligt vaak bij de (rebellen)legers zelf. Vooral veel lobbywerk en de juiste contacten kunnen regeringen bewegen om kinderen vrij te krijgen.

Nog lang niet alle kindsoldaten zijn gedemobiliseerd, vooral demobilisatie van kinderen in rebellentroepen zal een zware opdracht zijn. In ieder geval is de campagne van Kabila een goed initiatief, nu nog afwachten of ze haar vruchten zal afwerpen...