Rechten en verantwoordelijkheden
Rechten en verantwoordelijkhedenDeze korte schrijf- en discussieactiviteit helpt leerlingen het verband te begrijpen tussen rechten en verantwoordelijkheden.
Elk recht komt overeen met een verantwoordelijkheid.
Vijfenveertig minuten
1. Vraag de leerlingen om paren te vormen. Elke leerling moet vijf belangrijke rechten noteren waarvan hij/zij denkt dat ze noodzakelijk zijn in de school en vijf belangrijke rechten waarvan hij/zij denkt dat ze thuis noodzakelijk zijn. Bijvoorbeeld hun recht op een eigen plaats.
2. Vraag de leerlingen om met hun partner van lijst te wisselen. Elke leerling moet nu denken aan de verantwoordelijkheden die overeenkomen met de rechten die hun partner heeft genoteerd. Bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid om de plaats te respecteren van de mensen bij wie ze wonen.
3. Elk paar brengt nu voor de klas verslag uit van twee rechten en hun overeenkomstige verantwoordelijkheden uit hun lijsten. De leerkracht schrijft de rechten en de verantwoordelijkheden op het bord.
4. Vraag de leerlingen om de Informatie over Rechten en Verantwoordelijkheden te lezen. Breng een gesprek op gang met onderstaande vragen.
Was het gemakkelijk of moeilijk om bij alle rechten overeenkomstige verantwoordelijkheden aan te duiden?
Wie heeft er volgens jou gelijk in het voorbeeld van de veiligheidsgordels (zie Informatie over Rechten en Verantwoordelijkheden), de regering of de mensen die weigeren veiligheidsgordels te dragen?
Wat als iemand die je kent, gewond zou worden omdat een bestuurder een veiligheidsgordel weigert te dragen? Hoe zou dit kunnen gebeuren? Hoe zou jij je voelen?
Wat als een ziek kind zou sterven, omdat de dokter bezig is een bestuurder te helpen die geweigerd had een veiligheidsgordel te dragen en gewond was? Kijk naar de vereenvoudigde versie van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Welke rechten zijn er in dit voorbeeld betrokken?
Kan je gelijkaardige voorbeelden bedenken waarin andere rechten en verantwoordelijkheden met elkaar in conflict komen?
Aangezien in scholen kwesties die te maken hebben met rechten en verantwoordelijkheden veel voorkomen (bijvoorbeeld het recht om materiaal te gebruiken, en de verantwoordelijkheid om het niet te beschadigen) kan deze activiteit de basis zijn voor het gebruiken van de taal van rechten en verantwoordelijkheden in dagelijkse situaties.
Als actie kunnen leerlingen en leerkrachten de lijst van rechten en overeenkomstige verantwoordelijkheden aan de muur laten hangen. Zo kan iedereen, als er conflicten optreden, of als er andere rechten geschonden worden, iets toevoegen aan de lijst. Bijvoorbeeld als sommige leerlingen de bezittingen van anderen ‘geleend’ hebben zonder hun toestemming, kan een leerling beslissen het volgende aan de lijst toe te voegen: “Ik heb het recht op privacy en veiligheid voor mijn bezittingen. / En ik heb ook de verantwoordelijkheid de privacy en de veiligheid van mijn klasgenoten te respecteren.” Het kan ook nuttig zijn bovenaan de lijst het volgende toe te voegen: “We hebben allemaal het recht om iets toe te voegen aan deze lijst. / En we hebben de verantwoordelijkheid om geen dingen aan de lijst toe te voegen die inbreuk maken op de rechten van de anderen.”
Om meer duidelijkheid te scheppen over rechten en verantwoordelijkheden, kunnen leerlingen volgende informatie lezen over “negatieve” en “positieve” rechten en opnieuw de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens doornemen waarbij ze proberen te identificeren welke “negatieve” en “positieve” rechten er zijn. Ze zullen tot de conclusie komen dat vele rechten zowel “negatieve” (verantwoordelijkheid) als “positieve” (recht) elementen bevatten.
Met recht komt een verantwoordelijkheid overeen. Je recht op vrijheid van spreken is bijvoorbeeld begrensd door je verantwoordelijkheid om geen dingen te zeggen die onwaar zijn, die een ander persoon denigreren en zijn/haar recht op waardigheid en op een goede reputatie schenden.
Het evenwicht tussen onze rechten en onze verantwoordelijkheden om rechten van anderen te respecteren houdt in dat we onze rechten meestal maar binnen bepaalde grenzen mogen uitoefenen.
Er bestaan veel situaties waar rechten en verantwoordelijkheden van verschillende mensen met elkaar in conflict treden. In sommige landen is het bijvoorbeeld verplicht om een veiligheidsgordel te dragen in de auto. Vele mensen zijn tegen deze wetten, omdat ze vinden dat hun recht om vrij te zijn hierdoor beknot wordt. De regeringen van deze landen argumenteren dat mensen in autos de verantwoordelijkheid hebben t.a.v. de ziekenhuizen, de dokters, en de rest van de maatschappij om zoveel mogelijk te vermijden dat ze gewond geraken terwijl ze aan het rijden zijn. Men vindt dat als mensen geen veiligheidsgordels dragen en gewond geraken, ze tijd, geld en een ziekenhuisbed wegnemen van zieke mensen, en daarom het recht van zieken op een goede gezondheidszorg afnemen.
De term "negatief recht" wordt gebruikt om een recht te beschrijven dat iemand ervan weerhoudt anderen te schaden of onaangenaam te behandelen. Bijvoorbeeld het recht om niet gedood of slecht behandeld te worden of het recht dat zegt dat je bezittingen niet gestolen mogen worden. Dit zijn negatieve rechten omdat ze 'neen' zeggen aan iemand die je schade zou willen toebrengen.
De term "positief recht" gebruikt men om een recht te beschrijven dat onze vrijheid verklaart om iets te doen. Het recht om betaald te worden voor je werk is bijvoorbeeld een positief recht. Dit zijn positieve rechten omdat ze 'ja' zeggen, dat je dit recht hebt, en ze andere mensen vertellen dat ze je recht moeten steunen. Je werkgever is bijvoorbeeld verantwoordelijk om je uit te betalen.