Dief?

(Bewerking van p. 82 van Understand the Law 1993, The Citizenship Foundation)

Doel

Deze gevalstudie bevat een moreel dilemma om leerlingen in te wijden in ideeën over verantwoordelijkheid in de samenleving. Alhoewel de persoon in de gevalstudie een groot bedrag te veel betaald krijgt, zullen veel leerlingen ook verkeerd kleingeld teruggekregen hebben in een winkel en een dergelijke keuze hebben moeten maken.

Aandachtspunten

Elk recht komt overeen met een verantwoordelijkheid. Bijvoorbeeld het recht om gelijk te worden behandeld door de wet, komt overeen met de verantwoordelijkheid om de wet te respecteren.

Benodigdheden

De Vereenvoudigde Versie van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.

Tijd

Ten minste één uur

Werkwijze

1. Verdeel de klas in kleine groepjes van vijf of zes personen.

2. Lees volgende tekst luidop voor aan de klas:

"Elke maand zet Alexander een klein deel van zijn loon op zijn rekening bij een plaatselijke bank. Het is niet veel, maar het is de enige manier waarop Alexander voldoende kan sparen voor een vakantie met zijn kinderen. Elke maand stuurt de bank Alexander een bankafschrift met het saldo van zijn rekening. Deze maand ziet Alexander dat hij veel meer geld heeft dan hij denkt. Er moet een fout gemaakt zijn. Hij schrijft naar de bank dat ze € 2.000 meer hebben gegeven dan ze moesten. “Neen”, zegt de bank, “er is geen fout gebeurd. Het geld is van u.” Alexander schrijft opnieuw een brief. “We hebben het dubbel gecheckt”, zegt de bank, “we hebben geen fout gemaakt.”. Alexander is nog steeds niet gelukkig. Hij schrijft de bank een derde keer aan, en de bank zegt hem opnieuw dat het geld van hem is. Daarna denkt Alexander dat hij niets te verliezen heeft. Hij begint het geld uit te geven aan dingen die hij en zijn gezin nodig hebben. Hij koopt wat nieuwe meubelen, knapt zijn flat op en gaat met zijn gezin een week op reis. Een beetje later komen de mensen bij de bank er toch achter dat ze een fout hebben gemaakt. De € 2000 die Alexander gekregen heeft, behoren toe aan een andere klant met dezelfde naam. De bank vraagt Alexander het geld terug. Hij geeft hun wat hij over heeft, maar hij heeft meer dan € 1.000 uitgegeven. Alexander wordt beschuldigd van diefstal. Als Alexander wettelijk aan diefstal schuldig is, moet de rechtbank aantonen dat hij:

• zich oneerlijk heeft gedragen,
• iets dat aan iemand anders toebehoorde heeft weggenomen of gehouden,
• van plan was het permanent te houden."

3. Vraag de leerlingen in hun groepjes te bepalen of Alexander al dan niet schuldig is aan de diefstal. Om dit uit te zoeken, moeten de leerlingen zich drie vragen stellen:

• Heeft Alexander zich oneerlijk gedragen?
• Heeft Alexander iets weggenomen van iemand anders?
• Was Alexander van plan het te houden?

Als de leerlingen op alle vragen ja antwoorden, is Alexander wettelijk schuldig.

Als de leerlingen op één of meerdere vragen neen antwoorden, is Alexander wettelijk niet schuldig.

4. Als de leerlingen beslissen dat Alexander schuldig is aan de diefstal, welke straf vinden zij dan dat hij moet krijgen?

5. In Engeland bijvoorbeeld kan een rechter voor dit soort misdrijven iemand tot 10 jaar naar de gevangenis sturen of hem een boete laten betalen van £ 2.000. (U wil misschien uitzoeken wat de straf in uw land zou zijn en de leerlingen vertellen wat dit inhoudt.)

6. Als de leerlingen beslissen dat Alexander niet schuldig is, zouden ze hem dan het geld doen terugbetalen dat hij aan zijn gezin en zijn huis heeft besteed?

7. Vertel de klas nu wat er eigenlijk met Alexander gebeurd is: "Na een drie dagen durende rechtszaak bevond de jury Alexander niet schuldig aan diefstal. Jury’s moeten geen reden opgeven voor hun vonnis, maar we kunnen aannemen dat Alexander’s pogingen om de aandacht van de bank te vestigen op de fout de jury ervan heeft overtuigd dat hij zich niet van een oneerlijke intentie gedragen heeft. Alhoewel Alexander niet schuldig bevonden was aan diefstal, bleef de vraag bestaan of hij al dan niet het geld dat hij al besteed had, moest terugbetalen. Het lag niet in de macht van de rechtbank om hierover te oordelen en de bank diende een nieuwe zaak aanhangig te maken bij een andere rechtbank om het geld terug te eisen.”

Vragen

• Wat zou jij gedaan hebben als jij Alexander was? Waarom?
• Wie was er verantwoordelijk voor om de fout van de bank recht te zetten - Alexander of de bank? Waarom?
• Zou je een ander antwoord hebben gegeven als het over een groter/kleiner bedrag ging?
• Wat met andere gevallen? Is het bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid van een autobezitter om haar/zijn auto op slot te doen of de verantwoordelijkheid van alle anderen om hem niet te stelen als hij niet gesloten is?
• Stel je voor dat je een vriend van Alexander bent. Zou je hem bij de politie aangeven?
• Wie is ervoor verantwoordelijk om de wet op te leggen?
• Kijk naar de Vereenvoudigde Versie van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Welke rechten spelen er in dit geval mee?

Varianten

• Leerlingen kunnen zelf een verhaal schrijven over een situatie waarin ze verantwoordelijkheid moesten nemen om een morele beslissing te maken. Bijvoorbeeld, ze vinden wat geld op straat. Leveren ze het in?
• Als project kunnen leerlingen het rechtssysteem van hun land bestuderen. Veel rechtszalen laten bezoekers toe. Het project zou kunnen resulteren in een nagemaakte rechtszaak waarin rechten en verantwoordelijkheden meespelen.