Wat zijn mensenrechten?

Het ontstaan van mensenrechten heeft wortels in alle grote gebeurtenissen van onze wereld, en heeft zowat overal de strijd voor vrijheid en gelijkheid ondersteund. De basis van mensenrechten - zoals het respect voor menselijk leven en menselijke waardigheid - kan gevonden worden in de meeste godsdiensten en filosofische stelsels.

• Mensen hebben mensenrechten, gewoon omdat ze mensen zijn. Mensenrechten worden daarom soms "natuurrechten" genoemd.
• Mensenrechten moet men niet kopen, verdienen of erven, ze zijn onvervreemdbaar. Niemand heeft het recht ze te ontnemen van een ander, om geen enkele reden.
• Mensenrechten bepalen wat regeringen moeten doen voor hun onderdanen, maar ook wat ze moeten laten tegenover hen. Als we zeggen dat iedere persoon mensenrechten heeft, dan zeggen we tegelijkertijd dat iedere persoon de verantwoordelijkheid heeft de mensenrechten van anderen te eerbiedigen.
• Mensen hebben zelfs mensenrechten in die gevallen waar de wetten van hun land ze niet erkennen of ze niet beschermen. Toen bijvoorbeeld in de Verenigde Staten slavernij bestond hadden de slaven toch het recht niet in slavernij gehouden te worden, en werd dat recht dus geschonden.

	Categorieën mensenrechten
	De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
	Wettelijke status

 

Dikwijls worden mensenrechten in drie categorieën onderverdeeld. Verschillende van dergelijke onderverdelingen zijn gangbaar. Wij gebruiken hier de volgende:

1. Burgerlijke en politieke rechten. Ze zijn gericht op vrijheid en omvatten het recht op leven, op vrijheid, op veiligheid van het individu. Het recht vrij te zijn van foltering en slavernij, het recht op deelname aan politieke besluitvorming, de vrijheid van mening en meningsuiting, de vrijheid van gedachte, geweten en geloof; de vrijheid van vereniging en vergadering.

2. De economische en sociale rechten. Ze zijn gericht op veiligheid: het recht op werk, op onderwijs, op een redelijke levensstandaard, op voedsel, op onderdak en op gezondheidszorg.

3. Milieu-, culturele en ontwikkelingsrechten. Het recht om te leven in een omgeving die zuiver is en beschermd tegen vernietiging, het recht op culturele, politieke en economische ontwikkeling.

Hoe mensenrechten ook worden onderverdeeld, zij vormen één geheel, zijn alle even belangrijk en zijn onderling afhankelijk van elkaar (als er één bedreigd wordt, worden ze alle bedreigd).

De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens

De Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (UVRM) is de meest aanvaarde tekst over mensenrechten. De kernboodschap ervan is de inherente menselijke waardigheid van eenieder. De Verklaring werd op 10 december 1948 unaniem aanvaard door de Verenigde Naties (al waren er 8 onthoudingen). Ze bepaalt wat voor iedereen ter wereld de basisrechten zijn, onafhankelijk van ras, huidskleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale of sociale herkomst, eigendom, geboorte of andere status. Ze bepaalt dat regeringen beloofd hebben bepaalde rechten te vrijwaren, niet alleen voor hun eigen burgers maar ook voor die in andere landen. Met andere woorden, staatsgrenzen mogen niet verhinderen anderen te helpen om effectief hun rechten te verkrijgen. Sinds 1948 is de UVRM de internationale standaard voor de mensenrechten. In 1993 hebben 171 staten die samen 99% van de wereldbevolking vertegenwoordigen in een wereldconferentie herbevestigd dat ze de mensenrechten ernstig willen nemen.

 

Wettelijke status

Al is de UVRM de inspiratiebron voor een groot deel van het internationaal recht betreffende mensenrechten, zelf heeft ze geen bindende kracht. Toch heeft ze als algemene principeverklaring een belangrijk gewicht in de publieke opinie. De principes van de UVRM werden vertaald in wettelijk bindende verdragen zoals het Internationaal Verdrag betreffende de Burgerlijke en Politieke Rechten (ook BUPO-verdrag genoemd) en het Internationaal Verdrag betreffende Economische, Sociale en Culturele Rechten (ook ECOSOC-verdrag genoemd). Alle landen die deze verdragen hebben geratificeerd (d.w.z. dat ze dan werden aangenomen door het parlement) hebben daarmee beloofd de wetten in hun land hiermee in overeenstemming te brengen.

Meer dan de helft van de staten echter hebben minstens één van deze verdragen niet geratificeerd.

Daarnaast zijn er ook regionale mensenrechteninstrumenten die geïnspireerd werden door de UVRM. Zo is er het Afrikaans Charter voor de Rechten van Mensen en Volken, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de Amerikaanse Conventie betreffende de Rechten van de Mens. Veel nationale wetten en grondwetten garanderen ook de mensenrechten.

Eerste gedachten over mensenrechten

Om even stil te staan bij mensenrechten, kan je even noteren wat jij denkt dat mensenrechten zouden moeten inhouden. Als je in een groep zit, doe je dit eerst individueel en nadien vergelijk je de ideeën met je collega’s.

Bekijk nu even de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in Deel Vijf van deze handleiding. Vergelijk wat je genoteerd hebt met de UVRM. Zijn de rechten die je had neergeschreven ook opgenomen in deze Universele Verklaring?