Introductie

Het is gemakkelijk om te zeggen: “Ik heb geen vooroordelen” of: “Ik ben geen racist, dus ik heb er niets mee te maken” of: “Ik heb die vluchtelingen niet uitgenodigd”.

Het is moeilijk om te zeggen: “Ook al draag ik geen verantwoordelijkheid voor wat er gebeurde in het verleden, ik wil wel mijn stukje verantwoordelijkheid opnemen om ervoor te zorgen dat de geschiedenis zich niet herhaalt.”

De campagne

Vandaag lijdt de Europese samenleving onder de toename van racistische vijandigheid en onverdraagzaamheid ten opzichte van minderheden. In heel Europa nemen velen tal van initiatieven, via openbare instellingen, via non-gouvernementele organisaties en ook op lokaal vlak, in een poging hierop een antwoord te bieden. De Europese Jeugdcampagne Tegen Racisme, Xenofobie, Antisemitisme en Onverdraagzaamheid tracht al deze mensen met mekaar in contact te brengen om zo een extra stimulans te geven aan de strijd tegen elke vorm van onverdraagzaamheid.

Het groeiend probleem van racisme en onverdraagzaamheid was het grootste aandachtspunt op de agenda tijdens de bijeenkomst van de politieke leiders van de 32 lidstaten van de Raad van Europa op de top van Wenen in 1993. Zij stelden een gezamenlijk actieplan op ter aanvulling van de Campagne, met als doel samenwerking tussen de lidstaten, voornamelijk op het gebied van wetgeving en onderwijs en gericht op de bestrijding van racisme, xenofobie, antisemitisme en onverdraagzaamheid (zie Appendix 1). De Campagne wordt volledig gesteund door de beide pan-Europese platforms voor non-gouvernementele jeugdorganisaties, namelijk CENYC en ECB. Het is belangrijk in te zien dat het probleem zich wereldwijd stelt, reden te meer voor de UNESCO om 1995 tot het Internationaal Jaar voor Verdraagzaamheid uit te roepen.

De Campagne tracht alle sectoren van de maatschappij te mobiliseren voor tolerantie, gelijkheid, waardigheid, mensenrechten en democratie en ook een stimulans te creëren voor de komende jaren. Het is wel zo dat ze geen einddoelen betreft die “bereikt” kunnen worden, maar eerder continue processen waarvoor het engagement van ons allen nodig is.

Dit educatief pakket

Het is voor jongeren niet eenvoudig zich een idee te vormen over hun positie in de wereld en daar kennis en kunde over te vergaren, zonder dat ze de nationale en internationale krachten begrijpen die hun wereld bepalen. Intercultureel onderwijs kan dit proces vergemakkelijken. Wij hebben getracht praktische en theoretische materialen ter beschikking te stellen van onderwijzers, trainers, jeugdwerkers en informele leerkrachten. Het was mogelijk voort te bouwen op de ervaring die wij opdeden bij het opstellen van “ALIEN 93 - Jeugdorganisaties Tegen Racisme en Xenofobie”, gepubliceerd door het Jeugddirectoraat in 1993. Het pakket is niet opgevat als academische thesis. Wij hebben eerder getracht het leesbaar te houden. Ervaren leerkrachten zullen hierin nieuwe ideeën vinden, maar wij willen ons toch vooral richten tot die mensen die nog maar net beginnen werken met jongeren in deze context. Hoewel wij het steeds hebben over jongeren, kunnen dit pakket én de erin voorgestelde activiteiten aangepast worden aan de eisen van informeel onderwijs voor andere leeftijdsgroepen.

Deel A geeft een algemeen overzicht van de huidige situatie in Europa en pleit voor de introductie van intercultureel onderwijs. We kijken naar de historische, politieke en economische ontwikkelingen die onze maatschappijen vormden. Na het definiëren van enkele sleutelbegrippen onderzoeken we de basis van intercultureel onderwijs. Een hoofdstuk met referenties op het einde suggereert mogelijkheden voor verder onderzoek. Het strategisch stellen van vragen doorheen de tekst brengt leven in de problematiek en biedt ook suggesties voor discussieonderwerpen voor jongeren. Deel A schetst de context waarin de educatieve aanpak, beschreven in deel B, plaatsvindt.

Deel B is de materiaalkist met methoden en activiteiten die gebruikt kunnen worden in intercultureel onderwijs voor jongeren. Na een beschrijving van de algemene methodologie, vindt u een reeks activiteiten die sterk de nadruk leggen op groepswerk en participatie. Deel B werkt vanuit de ervaring, onderzoekt nieuwe methoden en spoort jongeren aan tot actie.

Bij het opstellen van dit pakket werd er bij het uitlijnen van onderwijsgerichte activiteiten met de grootste nauwlettendheid voor gezorgd dat u het optimaal kan gebruiken bij het uitwerken van educatieve activiteiten. U kan dit pakket beginnen lezen op elk punt dat u interesseert. Gelieve het echter kritisch te lezen en het aan te passen aan uw eigen omstandigheden.

Wij hopen jongeren door middel van dit pakket meer begrip bij te brengen over oorzaken van racisme en onverdraagzaamheid en het bestaan ervan in hun maatschappij zichtbaar te maken. Via het proces van interculturele educatie trachten wij jongeren te leren de verschillen tussen mensen, culturen en levensvisies te waarderen. Dit geeft ons de mogelijkheid samen te leven en te werken in een harmonieuze sfeer en samen te bouwen aan een nieuwe vredevolle samenleving waar “waardigheid in gelijkheid” centraal staat.

De auteursgroep en hun werkmethoden

Waarom zulk een onderwijspakket samenstellen?

Bij het raadplegen van de partners in de Campagne was hun boodschap eensluidend:

• Educatieve activiteiten moeten de basis vormen van de Campagne, wil deze een blijvend effect creëren.
• in heel Europa bestaat de behoefte aan toegankelijk onderwijsmateriaal om dit te realiseren.

De mensen, de problemen, de oplossingen

Wat dit onderwijspakket onderscheidt van andere is dat het ontworpen en geschreven is door een multicultureel team van ervaren jeugdwerk- trainers en dit binnen de context van de Campagne. Wij achten het belangrijk een aantal processen te beschrijven die we doormaakten tijdens het opstellen van dit pakket, in de hoop de aandacht te vestigen op enkele uitdagingen en problemen die zich kunnen voordoen bij het aanvatten van interculturele samenwerking. Het coördineren van een dergelijke wijdverspreide groep is niet eenvoudig, communicatie via telefoon en fax is niet steeds efficiënt, ontmoetingen zijn duur en de vanzelfsprekende tijdsdruk kan contraproductief zijn.

De originele samenstelling van de werkgroep die voor het eerst samenkwam in het Europees Jeugdcentrum te Straatsburg in september 1994 was:

• Pat Brander, Beccles, VK - lesgever en schrijver
• Carmen Cardenas, Madrid, Spanje - Equipo Claves
• Phillipe Crosnier, de Ballaistre, Berlijn, Duitsland - lesgever
• Mohammed Dhaleck, Gloucester, VK - CENYC, vertegenwoordiger van de Europese Stuurgroep van de Campagne
• Rui Gomes, Straatsburg, Frankrijk - lesgever EYC
• Erzsébet Kovacs, Budapest, Hongarije - lesgever
• Mark Taylor, Straatsburg, Frankrijk - lesgever en schrijver
• Juan de Vicente Abad, Madrid, Spanje - Colectivo AMANI

Alle leden hebben bijgedragen aan het concept van deze publicatie. Spijtig genoeg verhinderde een combinatie van persoonlijke en professionele factoren enkele leden van de groep aanwezig te zijn op de tweede vergadering in december 1994 in het Centro Eurolatinamericano de Juventud in Mollina, Spanje.

Ons werk bestond onder meer uit het oplossen van constructieve conflicten tussen de leden:

• Hoe combineren wij onze verschillende ervaringen, definities, ideologieën en onverdraagzaamheid?
• Hoezeer zal deze Campagne echt helpen in de strijd tegen de oorzaken van discriminatie en onverdraagzaamheid?
• Hoe combineren we onze verschillende analyses van die oorzaken?
• Hoe reflecteren we de verschillen van de Europese landen en culturen?
• Waarom bestaat er geen letterlijke vertaling van het woord “intercultureel” in het Hongaars?
• Is dit Brits Engels als schrijftaal of internationaal Engels?
• Waarom spreekt u geen Spaans?
• Welke structuur draagt dit pakket het best?
• Is het mogelijk concepten simpel voor te stellen zonder al te veel te vereenvoudigen?
• En, een zeer praktische vraag, hoeveel informatie is er nodig voor het beschrijven van een lesmethode of educatieve activiteit?

Het beantwoorden van deze vragen eiste een zeer hoge mate van toewijding van alle leden, alsook de kunst om creatief te zijn met woorden en uitleg. Of wij nu een vorm van interculturele samenwerking en synergie bereikten, kan enkel door u, de gebruikers van dit pakket, beoordeeld worden.

Wij besloten de Equipo Claves’ en Cruz Roja Juventud’s publicatie “En un mundo de diferencias ... un mundo diferente” te gebruiken als basis voor deel A. Een groot deel ervan is radicaal gewijzigd en herschreven omwille van de verschillen in werkelijkheid doorheen Europa.

Het uitvinden of aanpassen en combineren van methoden voor deel B heeft ons als team geholpen te begrijpen waar we naartoe wilden en hoe er te geraken. Vaak bereikten we compleet onverwachte horizonten - waarna het herbekijken van de weg ernaartoe bijdroeg tot onze conclusie dat interculturele educatie een proces is met een open einde….

Geanimeerde debatten over de waarden die het pakket zouden moeten ondersteunen, leidden tot de conclusie dat het pakket moest instaan voor de promotie van:

• Methoden van leren over en het ervaren van verschillen en discriminatie.
• Een nieuw of ander begrip van de samenleving.
• Een zoektocht en toegewijd streven naar de gelijkwaardigheid van alle leden van onze gemeenschap.
• Sleutels en paden voor actie en verandering.

Wij allen waren ons ten zeerste bewust van het feit dat interculturele educatie haar grenzen heeft en tevens politieke en economische inzet vereist om effect te kunnen sorteren. In het Actieplan van Wenen zijn enkele voorstellen te vinden die dit proces kunnen begunstigen. Een evaluatie van de ernst van die voornemens is slechts mogelijk in de jaren die volgen op de Campagne.

Terminologie - een waarschuwing

Woorden hebben kracht. Woorden staan voor waarden. Afhankelijk van de context, kan de betekenis van woorden veranderen, zelfs binnen één taal. Wij hebben getracht de context en betekenissen uit te leggen van de woorden die wij gebruiken. Dit gehele gebied van interculturele relaties is in hoge mate gepolitiseerd, aangezien woorden niet naar behoren verstaan kunnen worden buiten hun socio-economische context. Afhankelijk van uw ervaring en begrip, kan u tot de vaststelling komen dat u nooit dezelfde woorden of uitdrukkingen gebruikt zou hebben in een dergelijke publicatie. Wij vragen u dan ook met aandrang daar even bij stil te staan, en u af te vragen waarom u vindt dat bepaalde woorden of zinnen ongepast zijn en dan naar mogelijke alternatieven te zoeken. Dit onderwijspakket zal ook vertaald worden in een aantal talen, en hoewel alle mogelijke zorg besteed zal worden aan de accuraatheid ervan, zal dit onvermijdelijk leiden tot het veranderen van betekenissen. Interessant, niet?

Startpagina VORMEN vzw | Vorige | Startpagina Allemaal Anders | Inhoudstabel | Volgende

Overzicht activiteiten Allemaal Anders