Startpagina VORMEN vzw | Vorige | Startpagina Allemaal Anders | Inhoudstabel | Volgende

Overzicht activiteiten Allemaal Anders

Deel A: Kernconcepten en basis voor interculturele vorming

Hoofdstuk 2: Verschillen en discriminatie begrijpen

Inleiding

Identiteit

We leven allemaal met beelden

Wat als vooroordelen cumuleren?

Wat is onze volgende stap?

Referenties voor hoofdstuk 2

Hoofdstuk 2: Verschillen en discriminatie begrijpen

Kijken naar:

• cultuur
• ik, wij, zij
• onze grenzen
• beelden
• van discriminatie tot racisme
• mogelijke vragen en antwoorden

Definiëren, illustreren, uitleggen – we proberen het hier allemaal te doen. Bekijk wat je ervan vindt terwijl je dit hoofdstuk doorneemt. Als je het ergens niet mee eens bent of een groot gat in een redenering vindt, maak er dan nota van en doe suggesties voor veranderingen.

Van een multiculturele naar een interculturele samenleving

Op het eerste zicht lijken de termen “multiculturele samenleving” en “interculturele samenleving” gelijkaardig, toch zijn het geen synoniemen. Wat maakt dan het verschil tussen de twee? Hier zijn enkele basisideeën, waar je nog wat aan toe kan voegen.

Multiculturele samenlevingen. Verschillende culturen, d.w.z.nationale, etnische en religieuze groepen bewonen hetzelfde gebied maar komen niet noodzakelijk met elkaar in contact. Een maatschappij waarin verschil vaak negatief bekeken wordt en een belangrijke rechtvaardiging vormt voor discriminatie. Minderheden worden misschien passief getolereerd, maar niet aanvaard of gewaardeerd. Zelfs waar juridische rechten bestaan om deze praktijken tegen te gaan, wordt de wet niet op iedereen gelijk toegepast.

Interculturele samenlevingen. Verschillende culturen, nationale groepen enzovoort bewonen eenzelfde gebied, onderhouden open en interactieve relaties, ze wisselen waardering en wederzijdse erkenning voor hun respectieve waarden en levenswijzen uit. We hebben het dan over een proces van actieve tolerantie en het onderhouden van gelijkwaardige relaties waarbij iedereen op gelijke voet staat, waarbij er geen superieuren of inferieuren zijn, geen “betere” of “mindere” mensen…

“Interculturaliteit” is een proces, geen doel op zich. Nu moeten we enkele van de belangrijkste kenmerken van dit proces onderzoeken.

Laten we het over cultuur hebben

“Mannen en vrouwen zijn niet zomaar zichzelf. Ze zijn ook de streek waarin ze geboren werden, het stadsappartement of de boerderij waar ze leerden lopen, de spelletjes die ze als kinderen speelden, de verhalen die ze hoorden, het voedsel dat ze aten, de scholen die ze bezocht hebben, de sporten die ze beoefenden, de dichters die ze lazen en de God waarin ze geloofden.”
(W. Somerset Maugham. The Razor’s Edge)

Er bestaan honderden definities van cultuur, de ene al langer en moeilijker dan de andere. Het is gebruikelijk geworden om het te hebben over organisatieculturen, vooral in de context van transnationale bedrijven.

Het eerste waaraan we denken is misschien wat we op de culturele pagina’s van een krant kunnen vinden: ballet, opera, muziek, boeken en andere intellectuele of artistieke activiteiten.

Hier bekijken we cultuur ruimer. We kijken naar de waarden en gedragssystemen die groepen mensen toelaten om de wereld te begrijpen. Het gaat om een complexe notie. Culturen (waaronder je eigen cultuur) trachten te begrijpen betekent dat je veel aspecten van het leven moet bestuderen. Enkele daarvan zijn onmiddellijk zichtbaar, voor andere zul je dieper moeten graven:

• Wat definieert men als “goed”, wat als “slecht”?
• Hoe zien de familiestructuren eruit?
• Wat is de relatie tussen man en vrouw?
• Hoe ervaart men tijd?
• Welke tradities zijn belangrijk?
• Welke talen worden gesproken?
• Welke regels gelden op het gebied van eten en drinken?
• Hoe deelt men informatie?
• Wie heeft macht en hoe krijgen zij die?
• Wat zijn de reacties op andere culturen?
• Wat is grappig?
• Welke rol speelt religie?

Deze lijst kan nog veel langer zijn en je kan zelf aspecten bedenken om toe te voegen. Het is belangrijk te benadrukken dat de antwoorden op deze vragen voor een groot deel dezelfde zijn voor leden van eenzelfde cultuur. Dat is duidelijk en normaal, zo zit het nu eenmaal. Zij gedragen zich gelijkaardig, ze delen hetzelfde referentiekader en beoordelen de zaken op dezelfde manier. Die vaststelling is gemakkelijker als je met een vreemde cultuur geconfronteerd wordt of in het buitenland reist. Culturen zijn niet statisch, ze veranderen en dus veranderen de antwoorden en zelfs de vragen mettertijd.

De bestaande verschillen tussen culturen weerspiegelen de inspanning die elke samenleving heeft moeten leveren om te kunnen overleven in een specifieke realiteit. Deze realiteit bestaat uit : a) de geografische omstandigheden, b) de sociale achtergrond, dat wil zeggen de andere groepen mensen waarmee zij in contact kwamen, c) de “metafysische” achtergrond, hun zoektocht naar de zin van het leven.

Zelfs binnen culturen zijn er mensen die zich niet conform de gangbare normen gedragen en zij worden dan dikwijls geïdentificeerd als subculturen. Leden van subculturen zijn vaak het slachtoffer van intolerantie in onze samenlevingen. Voorbeelden hiervan zijn mensen men een handicap, holebi’s, bepaalde religieuze groepen en het breed gamma aan subculturen bij de jeugd. Zij kunnen zich onderscheiden door taalgebruik, kledij, muziek en “rituelen”.

Je eigen cultuur: zo natuurlijk als ademhalen

We worden in een bepaalde cultuur geboren en in de eerste fase van ons leven leren we onze cultuur aan. Dit proces noemt men soms socialisatie. Elke samenleving brengt op haar leden het waardensysteem van haar onderliggende cultuur over. Kinderen leren hoe symbolen en tekens te begrijpen en te gebruiken, hoewel de betekenis nochtans van cultuur tot cultuur arbitrair kan veranderen. Zonder dit proces zou een kind onmogelijk binnen een bepaalde cultuur kunnen leven. Om een banaal voorbeeld te noemen: wat zou er gebeuren als kinderen de betekenis van een rood verkeerslicht niet zouden begrijpen. Er is geen enkele objectieve reden waarom rood “stop” of groen “ga door” zou betekenen. Ouders en familie, de school, vrienden, massamedia, met name de TV, dragen allen bij tot de socialisatie van kinderen, en vaak zijn we ons er zelfs niet van bewust dat we deel uitmaken van dit proces.

Cultuur wordt door ieder van ons op een andere manier beleefd. Elke persoon is een mengeling van haar cultuur en haar eigen individuele eigenschappen en ervaringen. Dit proces wordt nog meer verrijkt als je in twee of meer culturen tegelijk leeft. Als tweede generatie migrant bijvoorbeeld, leer je thuis misschien de cultuur van origine van je familie, terwijl je op school en via de media de cultuur van het land waar je woont aangeleerd krijgt.

Identiteit

Wie ben ik? Wat ben ik? Met identiteit is het net hetzelfde als met cultuur: ze heeft verschillende aspecten, sommige zichtbaar, andere verborgen. Een manier om dit te begrijpen is om je jezelf voor te stellen als een ajuin (zelfs al vind je die niet lekker). Elke laag komt overeen met een ander aspect van je identiteit.

Sommige van deze aspecten zullen verband houden met:

• De rollen die je in je leven vervult : dochter, vriend, student, bakker, bankier.
• Die delen van je identiteit die je zelf kan kiezen : fan van een bepaald soort muziek, lid van een politieke partij, stijl van kleden.
• Waar je bent geboren, waar je woont.
• Al dan niet tot een minderheid behorend.
• Je geslacht en je seksualiteit.
• Je godsdienst.

En misschien, vreemd genoeg, met:

• Wat je niet bent, of niet wil zijn :geen vrouw, geen socialist; niet Frans, geen alcoholist.

Identiteit is niet alleen een kwestie van hoe we onszelf zien. Anderen identificeren ons en misschien zijn we niet tevreden met het naamplaatje dat zij ons geven. Om de analogie met groenten verder te zetten: wat gebeurt er als de ene ajuin de andere een tulpenbol noemt? Om terug te keren naar een van de belangrijkste thema’s uit vorig hoofdstuk, het kenmerken van een groep als “minderheid” gebeurt soms door anderen. Wie zijn we ? En wie zijn zij? Onze sociale identiteit heeft te maken met waarden en symbolen. We delen mensen in groepen in omdat er een behoefte schijnt te bestaan om verschillend te zijn. We hebben de behoefte waarden toe te schrijven aan onze groep ( klas, familie, vrienden), die ons een positief zelfbeeld geven. Het gevaar ligt in het toeschrijven van negatieve waarden aan diegenen die niet tot onze groep behoren. Mensen in hokjes plaatsen ontkent hen de mogelijkheid om iets anders te zijn.

We leven allemaal met beelden

Zoals we reeds hebben besproken kan de identiteit van een persoon niet samenvallen met een enkel etiket. We hebben echter vaak de neiging om ons te concentreren op beperkte of verdraaide aspecten. Dit is omdat de reacties van verschillende groepen op elkaar het product zijn van een ingewikkeld systeem van sociale relaties en macht. Om enkele van deze mechanismen aan het werk te zien, moeten we de rol van stereotypes, vooroordelen en etnocentrisme onderzoeken.

Stereotypen

Stereotypes bestaan voornamelijk uit gedeelde opvattingen of gelijke gedachten over een bepaalde groep mensen. Een stereotype is een geheel van eigenschappen die een groep mensen meestal samenbrengt in termen van gedrag, gewoontes, enzovoort.
Het doel van stereotypen is om de realiteit te vereenvoudigen: “zo zijn ze”. Bazen zijn tiranniek , die mensen zijn lui, deze punctueel; de mensen uit die wijk zijn gevaarlijk – één of enkele van die mensen zullen dat ongetwijfeld zijn, maar allemaal? - Soms gebruiken we in verband met de groep waar wij zelf toe behoren stereotypen om ons sterker of superieur te voelen ten opzichte van anderen. ( Of als excuus voor onze minder goede eigenschappen – “Wat kan ik eraan doen? We zijn allemaal zo…” -) Stereotypen zijn meestal gebaseerd op een bepaald contact of op bepaalde beelden die we hebben opgedaan op school, via de massamedia of thuis. Ervaringen die dan gegeneraliseerd worden en toegepast op alle mensen die we ermee kunnen associëren.

In het dagelijks taalgebruik is het soms moeilijk om een onderscheid te maken tussen stereotypen en vooroordelen.

Vooroordelen

Een vooroordeel is een oordeel dat we vellen over een ander persoon of een ander volk zonder dat we hen echt kennen. Vooroordelen kunnen negatief of positief zijn. Vooroordelen worden aangeleerd als deel van ons socialisatieproces, en zijn daarom zeer moeilijk om te vormen of uit te roeien. Hierom is het belangrijk te beseffen dat we er hebben.

Om dit concept beter uit te leggen kan het helpen eens te onderzoeken hoe goed we onze vrienden kennen. We hebben misschien andere vrienden, naargelang de situatie, om mee naar de film te gaan, om mee te gaan wandelen, voor hulp bij huiswerk, om mee te voetballen, om naar concerten te gaan. Weten we van welk soort muziek onze voetballende vrienden houden? Of hebben we hier het raden naar? Hierover dingen veronderstellen is gemakkelijk en zeer gewoon. Als het zo gewoon is om dingen te vooronderstellen over vrienden, bedenk dan eens hoe gemakkelijk het is om foute oordelen te vellen over mensen die je niet kent.

Vooroordelen en stereotypen zijn schema’s die ons in staat stellen de werkelijkheid te vatten. Als de realiteit niet met onze vooroordelen overeenstemt, is het eenvoudiger voor onze hersenen om onze interpretatie van die realiteit aan te passen, dan om onze vooroordelen te veranderen. In situaties waarin we niet over alle informatie beschikken helpen vooroordelen ons om dit aan te vullen. Siang Be illustreert dit door aan zijn publiek te vragen de volgende passage te beluisteren :

“ Mary hoorde de ijsjeskar aankomen op straat. Ze herinnerde zich het zakgeld dat ze voor haar verjaardag had gekregen en liep naar binnen.”

Je kan dit fragment als volgt interpreteren: Mary is een kind, ze wil een ijsje, ze loopt het huis in om geld te halen zodat ze een ijsje kan kopen. Maar waar vind je die informatie? Probeer eens de enkele zelfstandige naamwoorden uit het fragment te vervangen (vervang “geld” door “geweer” bijvoorbeeld) en bekijk wat er dan gebeurt.

Vooroordelen en stereotypen over andere culturele groepen

Soms absorberen we onbewust vooroordelen en stereotypen over andere culturele groepen, maar ze komen ergens vandaan en ze dienen verschillende doeleinden:

• Ze helpen ons onze eigen culturen te evalueren.
• Om andere culturen en hun levenswijzen te evalueren.
• Om het patroon van relaties tussen onze en andere culturen te regelen.
• Ze dienen als rechtvaardiging voor de behandeling en discriminatie van mensen uit andere culturen.

Etnocentrisme

Onze oordelen, evaluaties en rechtvaardigingen zijn sterk beïnvloed door ons etnocentrisme. Dit houdt in dat we geloven dat ons antwoord op de wereld – onze cultuur- het juiste is, andere zijn op een of andere manier niet normaal. We hebben het gevoel dat onze waarden en levenswijzen universeel zijn, de juiste voor alle mensen, de “anderen” zijn gewoon te dom om dit evidente feit te begrijpen. Oppervlakkig contact met mensen van andere culturen kan onze vooroordelen, onze etnocentrische bril die ons blind maakt voor alles wat we niet verwachten, juist versterken. Andere culturen lijken ons misschien aantrekkelijk of exotisch, maar doorgaans is onze bril gekleurd door negatieve vooroordelen en stereotypen, en dus wijzen we hen af.

Wat als vooroordelen cumuleren?

Deze reactie van afwijzing neemt soms de vorm aan van verwante, sterkere verschijnselen: discriminatie, xenofobie, intolerantie, antisemitisme en racisme. Macht is een zeer belangrijke component van de relaties tussen culturen( en subculturen) en deze reacties zijn des te sterker wanneer we te maken hebben met relaties tussen meerderheden en minderheden.

Discriminatie

Discriminatie is vooroordeel in praktijk. Groepen worden gekenmerkt als ‘anders’ en worden gediscrimineerd. Ze worden misschien geïsoleerd, tot criminelen gemaakt door wetten die hun levenswijze als illegaal bestempelen. Men laat ze in ongezonde omstandigheden leven, neemt hen hun politieke stem af, geeft hen de slechtste jobs of helemaal geen werk. De toegang tot discotheken wordt hen geweigerd, ze worden onderworpen aan lukrake politiecontroles.

Binnen minderheden zijn er mensen die zich tegen zulke negatieve discriminatie verzetten, soms met de steun van mensen uit de meerderheid. Zij verdedigen de idee dat maatregelen van positieve discriminatie nodig zijn om gelijkheid te kunnen bewerkstelligen.

Xenofobie

Het woord “xenofobie is afgeleid van een Griekse term die “vreemdelingenangst” betekent. Het gaat hier om een goed voorbeeld van een vicieuze cirkel : ik ben bang van mensen die anders zijn omdat ik hen niet ken en ik leer hen niet kennen omdat ik bang ben van hen. Net zoals racisme en discriminatie, wordt xenofobie gedreven door stereotypes en vooroordelen, hoewel ze haar bron heeft in gevoelens van onzekerheid en angst die op “de andere” worden geprojecteerd. Deze angst voor de andere uit zich vaak in afwijzing, vijandigheid of geweld ten opzichte van mensen uit andere landen of leden van minderheden.

Xenofobie is soms door invloedrijke elites gebruikt om hun land te “beschermen” tegen invloeden van buitenaf, zoals we konden zien onder ex-president Ceausescu, de oud-dictator van Roemenië, die graag de dichter Mihai Eminescu citeerde :

“Hij die vreemdelingen ter harte neemt...
Moge de honden hem eten.
Moge zijn huis vervallen.
Moge zijn naam bevuild worden!”

Intolerantie

Intolerantie is een gebrek aan respect voor gebruiken en overtuigingen van anderen. Dit uit zich in het niet toestaan dat mensen op een andere wijze handelen, of er een andere mening op nahouden dan jijzelf. Intolerantie kan ertoe leiden dat mensen worden buitengesloten of afgewezen wegens hun religieuze overtuiging, hun seksuele voorkeur, of zelfs omwille van hun kleren en haartooi.

Antisemitisme

De combinatie van macht , vooroordeel, xenofobie en intolerantie tegenover joden staat bekend als antisemitisme. Deze vorm van religieuze intolerantie heeft geleid tot discriminatie ten opzichte van individuen, alsook tot de vervolging van joden als groep. De meest gruwelijke uiting van antisemitisme deed zich voor toen Hitler aan de macht kwam, in de Nazi ideologie van raciale zuiverheid. Zes miljoen joden stierven in concentratiekampen tijdens de Holocaust of Shoah. Beangstigend is dat sommige “geschiedkundigen” (zoals David Irving) geprobeerd hebben te bewijzen dat de concentratiekampen nooit bestaan hebben of niet zo gruwelijk waren als ze werden voorgesteld.

Racisme

De gevolgen van racisme zijn afschrikwekkend, zelfs het woord racisme is al beangstigend. Een definitie geven van racisme is niet eenvoudig. Het zodanig definiëren dat je van elke handeling, gedachte of proces– doorheen Europa- zou kunnen bepalen of het al dan niet racistisch is, lijkt praktisch uitgesloten.

Racisme is gebaseerd op de aan elkaar verwante overtuigingen dat bepaalde menselijke eigenschappen, mogelijkheden en zo meer bepaald worden door het ras en dat er superieure en inferieure rassen bestaan. Het is logisch dat je om deze redenering te aanvaarden eerst moet geloven dat er zoiets bestaat als verschillende menselijke rassen.

Racisme verandert met de tijd van vorm, en heeft misschien zelfs op andere plaatsen een andere naam. Het is het concept van superioriteit dat zo gevaarlijk is – superioriteit van de ene groep mensen boven de andere. Als we daarin beginnen te geloven, dan kunnen we, afhankelijk van tijd en plaats, stilzwijgend of actief instemmen met:

• de moord op 400000 Roma of Zigeuners tijdens het Nazi-regime.
• de afslachting en vernieling van ganse gemeenschappen in Ex-Joegoslavië, in naam van “etnische zuivering”.
• het reserveren van bepaalde jobs en diensten voor bepaalde groepen in een samenleving.
• “Europa voor de Europeanen”, “Frankrijk voor de Fransen”, “Rusland voor de Russen”, enzovoort.
• “Algerije is er voor de Algerijnen, waarom gaan ze dan niet allemaal terug?”, “Turkije is er voor de Turken, waarom gaan ze dan niet allemaal terug?”, enzovoort.
• ontwikkelingshulp die meer een valkuil is dan een ondersteuning.
• bombrieven aan organisaties voor asielzoekers.

Dit educatief pakket is gebaseerd op de totale afwijzing van zulke theorieën of overtuigingen. Onze soort is de mens. Er bestaat maar één ras, het menselijke ras. Punt uit.

Wat volgt zijn verschillende ideeën en verklaringen die het concept racisme vanuit verschillende hoek bekijken.

Racisme is een mythe

Voor alle praktische en sociale doeleinden is “ras” niet zozeer een biologisch fenomeen, dan wel een sociale mythe. De mythe van het “ras” heeft enorme menselijke en sociale schade aangericht. Recent heeft het een hoge tol aan mensenlevens geëist en onnoembaar lijden veroorzaakt. Het verhindert nog steeds de normale ontwikkeling van miljoenen mensen en ontzegt de beschaving de effectieve samenwerking van productieve geesten.
“Verklaring omtrent ras” UNESCO, Parijs, juli 1950

Een citaat van Julian Huxley in “Wij Europeanen” uit 1935, als antwoord op racistische Nazi propaganda : “Racisme is een mythe, en wel een gevaarlijke mythe. Het is een dekmantel voor egoïstische economische doeleinden die er in hun ontmantelde naaktheid behoorlijk lelijk zouden uitzien.”

Er werd afgesproken dat racisme kon beschreven worden als discriminatie van de ene groep mensen tegenover de andere, gebaseerd op vooroordelen ten opzichte van mensen met bepaalde fysieke eigenschappen. Er werd benadrukt dat racisme een poging is om valse indelingen van het menselijk ras in het leven te roepen, en dat het geen enkele wetenschappelijke basis heeft. Er is slechts één ras op de aarde: het menselijk ras, en zelfs door termen als “raciale discriminatie” of “rassenrelaties” te gebruiken, riskeert men valse premissen, gebruikt voor racistische theorieën, legitimiteit te geven.
“International Youth and Student Movement for the United Nations, “Multiracial coexistence in Europe”, Study Session, EYC, 1983.


Racisme is een ideologie

In publieke debatten zijn de termen ‘Ausländerfeindlichkeit’ of ‘Fremdfeindlichkeit’ (die beide vijandigheid ten opzichte van vreemdelingen betekenen) de gangbare termen wanneer men het wil hebben over intellectuele of actieve afwijzing van vreemdelingen. ‘Rassismus’ (racisme) wordt slechts zelden gebruikt. We willen de term “racisme” gebruiken, niet alleen omdat dit een scherpere bijklank van morele en politieke veroordeling heeft, maar vooral omdat het de historisch en analytisch duidelijkste term is, vergeleken met andere termen en omdat het iets zegt over de contexten en oorzaken van afwijzing en haat ten opzichte van vreemdelingen.

Racisme is een puur ideologische constructie, een ideologie omdat er geen rassen bestaan. Er zijn geen aantoonbare verbanden tussen de fysieke of culturele eigenschappen van mensen en hun fundamentele kwaliteiten of mogelijkheden. Het aanvaarden van de term “ras” is ideologisch gemotiveerd en cultureel diep ingebed – het vervult een belangrijke rol bij het handhaven van bestaande overheersende structuren:

• Racisme laat toe om sociale ongelijkheden, uitsluiting en klassentegenstellingen als natuurlijk te beschouwen, eerder dan als afhankelijk van sociale factoren. Sociale ongelijkheid en onderdrukking zijn daarmee politiek en cultureel gelegitimeerd en worden zelfs door diegenen die erbij betrokken zijn, beschouwd als een gevolg van het lot.
• Die groepen die door “raciale eigenschappen” worden gedefinieerd kunnen dan worden aangeduid als de veronderstelde oorzaak van economische en sociale crisissen. Zij worden in de rol van zondebok geplaatst, waardoor de aandacht wordt afgeleid van de echte oorzaken en waardoor zij het object worden van ergernissen in de samenleving.

“Neoracisme” is niet langer gebaseerd op primaire fysieke eigenschappen, maar neemt eerder culturele verschillen als uitgangspunt. Uitspraken over superioriteit worden gedeeltelijk achterwege gelaten, en in plaats hiervan wijst men er “louter” op dat de cultuur van een volk of een natie noodzakelijk is voor haar identiteit, en dat deze zou bedreigd worden door culturele of sociale vermenging.
Jusos in der SPD, “Asyl statt Abschreckung”, Argumente 5, Bonn, 1992

Racisme is diep geworteld in de geschiedenis

“Het is belangrijk de verschillende manifestaties van racisme van land tot land te onderscheiden. Landen zoals het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en België (imperialistische landen met een koloniaal verleden) tekenen in op racistische ideologieën die duidelijk verband houden met de uitbuiting en onderdrukking van zwarten in het kader van de vooruitgang van het Westers kapitalisme. Antropologen en biologen, later ook gevolgd door sociologen, suggereerden wetenschappelijke redenen en verklaringen voor de behandeling van zwarten als unter-menschen. Men haalde aan en geloofde dat mensen met een bepaalde huidskleur genetische en sociale eigenschappen hadden die onveranderbaar waren en die niet onderworpen waren aan de invloed van hun omgeving of opvoeding. Dit leidde tot de wijd verspreide overtuiging dat de volkeren van Afrika inferieur waren aan het blanke “Kaukasische” ras, dit zowel op moreel, sociaal als intellectueel vlak. Hierdoor was men niet verplicht om dezelfde humane waarden te hanteren in de omgang met hen. Ze konden gerust behandeld worden als slaven, als goederen, als iemands eigendom, zoals je vee of paarden zou behandelen, en ze konden gebruikt worden als werkkracht om rijkdom te produceren.”
European Confederaton of Youth Clubs, “Racism in Europe – the Challenge for Youth Work”, Study Session, EYC, October 1989

Racisme kan veranderen

“Racisme verschilt van raciale vooroordelen, haat of discriminatie. Racisme houdt in dat men de macht heeft om systematisch te kunnen discrimineren in de belangrijke instituten van onze samenleving. Vooroordeel daarentegen, is een negatieve mening of gevoel, op voorhand gevormd, zonder kennis, zonder nadenken, zonder rede.

Racisme = Macht + Vooroordeel

Racisme is zowel openlijk als verborgen. Het neemt twee sterk verwante vormen aan: individueel racisme en institutioneel racisme. Het eerste bestaat uit openlijke handelingen van individuen, die de dood, verwonding of vernietiging van eigendommen tot gevolg kunnen hebben. De tweede vorm is minder evident. Enkele van de meest opmerkelijke voorbeelden vindt men in huisvestingspatronen, gesegregeerde scholen en kerken, discriminerende aanwervings- en bevorderingsprocedures en handboeken die de rol van vele etnische minderheden negeren.
Cultureel Racisme = “Macht + Etnocentrisme”

Racisme moet ook vanuit een cultureel perspectief bekeken worden. Cultureel Racisme bestaat uit het gebruik van macht om ons cultureel erfgoed te vereeuwigen en op te dringen aan anderen, terwijl tegelijk de cultuur van de anderen vernield wordt. Dit brengt ons bij etnocentrisme. Etnocentrisme is de neiging om andere culturen af te keuren met als gevolg een inherent superioriteitsgevoel.
International Federation of Liberal and Radical Youth, “Put the Hands Together: IFLRY Against Racism and Xenophobia”, 1986

Wat is onze volgende stap?

Als we een interculturele werkelijkheid willen creëren, dan hebben we nog veel werk te verrichten wat betreft:
• onze persoonlijke houdingen
• de systemen van macht en controle die ongelijkheid als resultaat hebben

De dialoog tussen culturen vereist heel wat tijd en ervaring. De ontwikkeling van een interculturele aanpak zal niet alleen afhangen van de openheid van mensen, maar ook van politici, die een hele reeks maatregelen moeten nemen om het proces te vergemakkelijken.

Zonder al te strikt te willen zijn en met het volgende lijstje als model, kunnen we in ieder geval stellen dat we een aantal fases zullen moeten doorlopen, namelijk:

• Aanvaarden dat iedereen van hetzelfde niveau is, gelijkheid van rechten aanvaarden; racisme en discriminatie vervolgen.
• Elkaar beter leren kennen, de discussie aangaan, iets te weten komen over andere culturen, hen tegemoetkomen, bestuderen wat zij doen.
• Samen dingen doen, samen organiseren, samenwerken, elkaar helpen.
• Vergelijken en uitwisselen, standpunten uitwisselen, elkaars culturen en ideeën aanvaarden, wederzijdse kritiek accepteren, overeenkomsten sluiten en samen beslissingen nemen.


Welke rol kan interculturele opvoeding hierin spelen? Ga naar het volgende hoofdstuk voor enkele ideeën.

Referenties voor hoofdstuk 2

Equipo Claves/Cruz Roja Juventud (1992):
En un mundo de differencias ... un mundo diferente, Madrid

Casula, Georgio (1992):
Education for an Intercultural Society, European Youth Centre, Council of Europe, Strasbourg

Colectivo AMANI (1994):
Educación Intercultural. Análisis y resolución de conflictos, editorial popular, Madrid

Comité espanol (1995):
Guia de campana, Comité espanol de la Campana Europea de la Juventud, Instituto de la Juventud, Madrid

Dublin Travellers Education and Development Group (1992):
Irish Travellers : New Analysis and New Initiatives, Pavee Point Publications, Dublin

European Confederation of Youth Clubs (1989):
Racism in Europe - the Challenge for Youth Work, Study Session, EYC, Strasbourg

European Youth Centre (1991):
Intercultural Learning - Basic Texts, Training Courses Resource File, Council of Europe, Strasbourg

Fédération Internationale de la Jeunesse Libérale et Radicale (1986):
Put the Hands Together: IFLRY Against Racism and Xenophobia, IFLRY, 1986

International Federation of Liberal and Radical Youth (1986):
La Multiracial coexistence in Europe, Study Session, EYC, Strasbourg

Jusos in der SPD (1992):
“Asyl statt Abschreckung” in Argumente 5, Bonn

Liégeois, Jean-Pierre (1994):
Roma, Gypsies, Travellers, Council of Europe, Strasbourg

Shafir, Michael (December 1989):
“Xenophobic Communism - The Case of Bulgaria and Romania” in The World Today, The Royal Institute of International Affairs, London

Siang Be (1994):
’Überwindung’/’Abbau’ von Vorurteilen/Stereotypen durch politische Bildung?, Manuscript, Internationale Begegnungsstätte Jagdschloß Glienicke, Berlin

Taylor, Mark (1993):
ALIEN 93 : Youth Organisations Combatting Racism and Xenophobia, Youth Directorate, Council of Europe, Strasbourg

Van der Gaag, Nikki and Gerlach, Lynne (1985):
Profile on Prejudice, Minority Rights Group, London

Startpagina VORMEN vzw | Vorige | Startpagina Allemaal Anders | Inhoudstabel | Volgende

Overzicht activiteiten Allemaal Anders